Kockat janë organet e forta që formojnë skeletin dhe i japin trupit mbështetje, formë e qëndrueshmëri. Tek i rrituri, skeleti përbëhet zakonisht nga 206 kocka, të lidhura nëpërmjet nyjeve, ligamenteve dhe kërcit. Megjithëse duken të ngurta dhe të pandryshueshme, ato janë inde të gjalla, të furnizuara me gjak dhe nerva, që rriten, përshtaten me ngarkesën dhe rinovohen gjatë gjithë jetës. Përveç rolit mekanik, ato mbrojnë organet, shërbejnë si pika fiksimi për muskujt, ruajnë minerale dhe strehojnë palcën ku formohen qelizat e gjakut.
Skeleti boshtor dhe skeleti apendikular
Skeleti ndahet në dy pjesë kryesore. Skeleti boshtor përfshin kafkën, shtyllën kurrizore, brinjët dhe sternumin. Këto struktura krijojnë boshtin qendror të trupit dhe mbrojnë trurin, palcën kurrizore, zemrën dhe mushkëritë.
Skeleti apendikular përbëhet nga kockat e gjymtyrëve të sipërme dhe të poshtme, si edhe nga brezi i shpatullave dhe legeni. Ai është përshtatur për lëvizje, kapje, ecje dhe mbajtjen e peshës. Bashkimi i të dy pjesëve u jep muskujve një sistem levash, përmes të cilit tkurrja shndërrohet në lëvizje të kontrolluar.
Llojet sipas formës
Sipas pamjes dhe funksionit, kockat klasifikohen si të gjata, të shkurtra, të sheshta, të parregullta dhe sesamoide. Të gjatat, si femuri dhe humerusi, kanë një trung të quajtur diafizë dhe skaje të zgjeruara të quajtura epifiza. Ato përballojnë ngarkesa dhe veprojnë si leva gjatë lëvizjes.
Të shkurtrat, si ato të kyçit të dorës dhe këmbës, kanë përmasa pothuajse të barabarta dhe ndihmojnë në qëndrueshmëri. Kockat e sheshta, ndër to pjesë të kafkës, brinjët dhe sternumi, mbrojnë organet dhe ofrojnë sipërfaqe për lidhjen e muskujve. Vertebrat janë shembull i formave të parregullta, ndërsa patela është kockë sesamoide e vendosur brenda një tendini.
Indi kompakt dhe ai sfungjeror
Pjesa e jashtme formohet kryesisht nga indi kompakt, i dendur dhe rezistent ndaj përkuljes, shtypjes dhe rrotullimit. Në kockat e gjata ai është veçanërisht i trashë përgjatë diafizës. Në nivel mikroskopik organizohet në njësi cilindrike të quajtura osteone, të ndërtuara nga shtresa koncentrike rreth kanaleve ku kalojnë enë gjaku dhe nerva.
Më në brendësi ndodhet indi sfungjeror ose trabekular. Ai përbëhet nga një rrjet pllakash dhe shufrash të holla, të orientuara sipas forcave që veprojnë mbi skeletin. Hapësirat ndërmjet tyre ulin peshën e përgjithshme dhe mund të përmbajnë palcë. Skajet e kockave të gjata, vertebrat dhe pjesa e brendshme e kockave të sheshta kanë sasi të konsiderueshme të këtij indi.
Periosti, palca dhe përbërja
Sipërfaqja e jashtme, përveç zonave të mbuluara me kërc artikular, vishet nga periosti. Kjo membranë përmban enë, nerva dhe qeliza që marrin pjesë në rritje e shërim. Fibrat e saj shërbejnë edhe për fiksimin e tendinave dhe ligamenteve. Sipërfaqet e brendshme mbulohen nga endosti, një shtresë e hollë qelizore.
Palca e kuqe prodhon qelizat e kuqe, qelizat e bardha dhe trombocitet. Te të rriturit ajo gjendet sidomos në legen, sternum, brinjë, vertebra dhe në disa skaje të kockave të gjata. Palca e verdhë përmban më shumë ind dhjamor dhe zë kryesisht zgavrën qendrore të diafizave.
Forca e indit vjen nga ndërthurja e një matrice organike, të pasur me kolagjen, me minerale të dominuara nga kalciumi dhe fosfati. Kolagjeni jep elasticitet, ndërsa kristalet minerale sigurojnë fortësi dhe rezistencë.
Nyjet dhe lidhja me muskujt
Skajet që marrin pjesë në nyjet e lëvizshme mbulohen nga kërc artikular, i cili zvogëlon fërkimin dhe shpërndan presionin. Ligamentet lidhin kockat me njëra-tjetrën, ndërsa tendinat bashkojnë muskujt me skeletin. Këto marrëdhënie lejojnë lëvizje të sakta, por njëkohësisht kufizojnë devijimet që mund të dëmtonin nyjen.
Rritja dhe rimodelimi
Formimi zhvillohet përmes kockëzimit intramembranor ose endokondral. Në të parin, indi lidhor shndërrohet drejtpërdrejt në ind kockor; në të dytin, një model kërcor zëvendësohet gradualisht. Rritja në gjatësi e kockave të gjata ndodh në pllakat e rritjes deri në mbylljen e tyre pas pjekurisë skeletore.
Rimodelimi vazhdon edhe te të rriturit. Osteoklastet largojnë pjesët e vjetra ose të dëmtuara, osteoblastet krijojnë matricë të re, ndërsa osteocitet ndiejnë ngarkesat dhe ndihmojnë koordinimin e procesit. Ky cikël riparon dëmtimet mikroskopike, përshtat skeletin ndaj aktivitetit dhe merr pjesë në rregullimin e mineraleve në gjak.
Kockat janë gjithashtu depoja kryesore e kalciumit dhe fosforit. Çlirimi ose ruajtja e tyre kontrollohet nga mekanizma hormonalë, sipas nevojave të organizmit. Në këtë mënyrë, skeleti nuk është vetëm korniza e trupit, por një sistem i gjallë që bashkon mbrojtjen, lëvizjen, prodhimin e gjakut dhe ekuilibrin mineral.