Shprehje Frazeologjike

Gjuha nuk jeton vetëm përmes fjalëve të veçuara. Ajo merr fuqi të veçantë nga shprehjet frazeologjike, nga ato bashkime fjalësh që nuk kuptohen gjithmonë fjalë për fjalë, por përcjellin një ide, një gjendje, një karakter apo një përvojë shoqërore. Në to ruhet mënyra si një popull mendon, gjykon, qorton, këshillon dhe përshkruan jetën e përditshme.

Në traditën shqiptare, shprehjet frazeologjike janë përdorur në biseda familjare, në marrëdhënie shoqërore, në tregime popullore dhe në komunikimin e përditshëm. Ato e bëjnë gjuhën më të gjallë, më të shkurtër dhe më shprehëse. Një frazë e vetme mund të përmbledhë një situatë të tërë, të zbulojë një karakter ose të japë një gjykim të qartë pa pasur nevojë për shpjegime të gjata.

Edhe kulturat e tjera kanë krijuar shprehje të ngjashme, të cilat shpesh përshtaten në shqip për të sjellë kuptime të afërta me përvojën tonë gjuhësore. Më poshtë janë renditur shprehje frazeologjike shqiptare dhe shprehje të përshtatura nga kultura të ndryshme, të shoqëruara me kuptimin e tyre.

Shqiptare

• I ra shkurt dhe qartë – foli troç, pa e zgjatur.
• E mori fjalën në gojë – përmendi dikë shpesh.
• Ia futi kot – tha diçka pa lidhje.
• Hëngri bukë me kripë e zemër – tregoi mikpritje të sinqertë.
• I ra pika – u trondit shumë.
• Ia futi gjumit – fjeti thellë.
• E ka kokën mbi re – është ëndërrimtar.
• Nuk ka lesh në bark – është pa përvojë.
• Rreh ujë në havan – punon kot.
• E lë pa gojë – e mahnit ose e turpëron.
• I ra rrufeja në mendje – i erdhi një ide e menjëhershme.
• Hapi thesin e llafeve – filloi të flasë shumë.
• E ka gjakun e nxehtë – zemërohet shpejt.
• Flet në hava – flet pa menduar mirë.
• Ka një thes me hall – ka shumë probleme.
• E ngop me lugë bosh – e mashtron me fjalë.
• Nuk i lë gjë mangut – ia kthen njësoj.
• I vuri kapak muhabetit – e mbylli një temë.
• I la duart – hoqi dorë nga një punë.
• E la me gisht në gojë – e zhgënjeu.
• S’i ka në terezi – nuk është në gjendje të mirë.
• U bë lëmsh – u ngatërrua keq.
• I doli boja – iu zbulua e vërteta.
• E la në baltë – e braktisi në vështirësi.
• E ka në maje të gjuhës – është gati për ta thënë.
• I vuri syrin – e dëshiron ose synon ta marrë.
• Ia bëri kokën lëmsh – e hutoi.
• Foli me zemër në dorë – u shpreh sinqerisht.
• Ka dy faqe – është hipokrit.
• E shikoi shtrembër – e pa me dyshim ose mllef.
• Rreh gjoks kot – mburret pa arsye.
• E pa si me rreze – e kuptoi qartë.
• Nuk i rri në hije – është aktiv dhe i pranishëm.
• Ka bisht muhabeti – ka diçka të pathënë.
• I bëri gropën vetes – dëmtoi veten me veprimet e tij.
• Ka bark për të – duron shumë.
• Ia bën qejfin – i shkon pas për ta kënaqur.
• Ka gojë helm – flet keq për të tjerët.
• I iku truri – humbi përqendrimin.
• Ka damar humori – është shakaxhi.
• Ia mbylli derën – e përjashtoi.
• E hodhi vallen vetë – mori përsipër pasojat.
• E hëngri sapunin për djathë – u mashtrua.
• Rri si pula në shi – duket i hutuar.
• U bë mish me thua – u përfshi shumë ngushtë.
• E ka llafin pesë pare – fjala e tij nuk ka peshë.
• I erdhi gjaku në kokë – u zemërua fort.
• Nuk çan kokën – nuk shqetësohet.
• E lidhi me fije të arta – e zbukuroi më shumë seç duhej.
• Ka gur në zemër – është i pandjeshëm.
• Nuk i bie në sy – nuk e vëren.
• Ia preu hovin – e ndali në momentin kur po merrte vrull.
• E mori lumi – humbi drejtimin ose u përfshi nga rrjedha e ngjarjeve.
• I doli tymi – u lodh shumë ose u vu në vështirësi.
• Ia nxori bojën – e turpëroi ose ia zbuloi të metat.
• E bëri mizën buall – e zmadhoi një problem të vogël.
• I ka rënë hunda – është turpëruar ose ka humbur krenarinë.
• E ka dorën të rëndë – vepron ashpër ose ndëshkon fort.
• Ia mori mendjen – e hutoi ose e joshi.
• E ka gojën brisk – flet ashpër dhe pa u ndalur.
• I vuri vulën – e përfundoi ose e bëri të pakthyeshme.
• E nxori në dritë – e zbuloi të vërtetën.
• I ka hyrë lepuri në bark – është frikësuar shumë.
• E mban me fjalë – e shtyn me premtime.
• I ra në qafë – e akuzoi ose e ngarkoi padrejtësisht.
• E ka mendjen top – është i përqendruar dhe i vendosur.
• Ia bëri qejfin mal – e gëzoi shumë.
• E la rrugëve – e braktisi pa mbështetje.
• I futi hundët – ndërhyri aty ku nuk duhej.
• E ka zemrën flori – është njeri shumë i mirë.
• Nuk ia mban – nuk guxon.
• I ka duart të arta – është shumë i zoti në punë.
• E bëri për ujë të ftohtë – e zhvlerësoi plotësisht.

Nga bota

• Ka zemër deti – është shumë bujar.
• E ka zemrën në vendin e duhur – është njeri i mirë.
• Flet si libri i shenjtë – flet me urtësi.
• E hodhi nga dritarja – e braktisi krejt.
• Po ecën në litar – është në situatë të rrezikshme.
• Ka sy të shqiponjës – vëren detajet.
• I hodhi një sy – e pa shkurt.
• Ka gur në këpucë – diçka e bezdis vazhdimisht.
• I dogji urat – nuk la rrugë kthimi.
• Ka hijen pas vetes – ndihet i ndjekur ose i pasigurt.
• Nuk sheh më larg se hunda e vet – mendon ngushtë.
• Ka ujë në vena – është i ftohtë emocionalisht.
• Hëngri fjalët – nuk i mbajti premtimet.
• Ka shumë në pjatë – ka shumë punë ose përgjegjësi.
• Është në buzë të greminës – është shumë pranë krizës.
• Ka një elefant në dhomë – ka një problem të madh që të gjithë e shmangin.
• I ndezi dritat e kuqe – e paralajmëroi.
• Peshon fjalët – flet me kujdes.
• Fluturon me krahët e vet – ia del vetë.
• Ka gisht në këtë punë – është i përfshirë.
• Është në rrugë pa krye – ndodhet në situatë të pashpresë.
• Ka kokën në re – nuk është realist.
• Merr rrugën më të gjatë – zgjedh mënyrën më të vështirë.
• Është me një këmbë në varr – është shumë pranë rrezikut ose fundit.
• Shikon përtej horizontit – ka vizion.
• E ka trurin si labirint – mendon në mënyrë të ndërlikuar.
• Ka një mal me përgjegjësi – është shumë i ngarkuar.
• E mban gjuhën në kafaz – flet pak dhe me kujdes.
• I hyri në lëkurë – e kuptoi shumë mirë.
• I ra si rrufe në qiell të hapur – e zuri papritur.
• E ka kokën si orë – është shumë i saktë.
• E ka barkun bosh – është i uritur ose kërkon më shumë dije.
• I vlon gjaku – është impulsiv.
• E kafshoi gjuhën – e mbajti mendimin për vete.
• Nuk ndan shapin nga sheqeri – nuk dallon të mirën nga e keqja.
• Është në dritën e syrit – është shumë i dashur.
• Ka zemrën në dorë – është shumë i sinqertë.
• Ka gur në xhep – ka qëllime të fshehta.
• Ecën si mbi vezë – vepron me shumë kujdes.
• I është fryrë mendja – është mburravec.
• Ka një re mbi kokë – ndihet i rënduar.
• I ka rrënjët thellë – është i lidhur fort me diçka.
• E pa me një sy tjetër – e kuptoi ndryshe.
• Ka flokë në gjuhë – flet ashpër.
• Nuk i vë ujë në zjarr – nuk përpiqet për zgjidhje.
• Ka dorë të lehtë – punon me finesë.
• Hyn në zjarr për të tjerët – sakrifikon shumë.
• Ka tru prej akulli – vendos pa emocione.
• Nuk sheh më tej se këmba – është i kufizuar në mendim.
• E thyen akullin – hap bisedën ose ul tensionin.
• Hodhi benzinë në zjarr – e përkeqësoi situatën.
• E mban kartën afër gjoksit – nuk i tregon planet.
• I dha dritë jeshile – e lejoi të vazhdonte.
• Ndërtoi kështjella në ajër – bëri plane të parealizueshme.
• I ra kambanës së alarmit – paralajmëroi rrezikun.
• E la topin në fushën e tjetrit – ia kaloi përgjegjësinë dikujt tjetër.
• Mori një frymë të dytë – gjeti energji të re.
• E ka zemrën prej guri – është i pandjeshëm.
• I hapi sytë – e bëri të kuptojë të vërtetën.
• Mban dyert hapur – ruan mundësi të ndryshme.
• E ka gjuhën mjaltë – flet ëmbël dhe bindshëm.
• E mban botën mbi supe – ndien barrë të madhe përgjegjësie.
• I dogji gishtat – pësoi nga një veprim i rrezikshëm.
• E ka syrin te yjet – synon lart.
• E futi kokën në rërë – shmang të vërtetën.
• E ktheu faqen – nisi një kapitull të ri.
• U kap pas fijes së fundit – kërkoi shpëtim në një mundësi të vogël.
• E humbi busullën – humbi orientimin.
• E vendosi zemrën mbi tryezë – foli hapur për ndjenjat.
• Eci kundër rrymës – veproi ndryshe nga shumica.
• E mbylli në sirtar – e la mënjanë ose e harroi.