Më 28 nëntor 1912, në Vlorë, u mor një nga vendimet më të rëndësishme të historisë sonë: shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë. Ky akt nuk ishte një zhvillim i rastësishëm, por përfundimi i një rruge të gjatë politike, kulturore dhe atdhetare. Për dekada me radhë, rilindësit kishin punuar për gjuhën, arsimin, ndërgjegjen kombëtare dhe të drejtën e shqiptarëve për vetëqeverisje.
Në fillim të shekullit XX, vendi ndodhej ende nën sundimin e Perandorisë Osmane, ndërsa Ballkani po përjetonte ndryshime të mëdha. Lëvizjet nacionaliste të popujve fqinjë po forcoheshin, kufijtë po diskutoheshin në tryeza diplomatike dhe trojet shqiptare rrezikonin të trajtoheshin si pjesë e trashëgimisë osmane. Në këto rrethana, kërkesa për liri politike u bë më urgjente se kurrë.
Rruga drejt vendimit të Vlorës
Shpallja e Pavarësisë u parapri nga një varg ngjarjesh që zgjuan dhe forcuan vetëdijen kombëtare. Lidhja Shqiptare e Prizrenit në vitin 1878, Kongresi i Manastirit në vitin 1908 dhe kryengritjet e viteve 1910–1912 krijuan bazën politike dhe shoqërore për një hap më të madh. Fillimisht kërkesat lidheshin me gjuhën, arsimin dhe të drejtat administrative, por zhvillimet e kohës i shtynë patriotët të kërkonin krijimin e një shteti më vete.
Rreziku u bë edhe më i madh me shpërthimin e Luftës së Parë Ballkanike në tetor 1912. Serbia, Mali i Zi, Greqia dhe Bullgaria nisën sulmet kundër Perandorisë Osmane, ndërsa ushtritë e tyre përparuan në zona ku jetonin shqiptarë. Nëse nuk do të kishte një reagim të shpejtë, fati i vendit mund të vendosej pa zërin e përfaqësuesve vendas.
Kuvendi historik i 28 Nëntorit
Në këtë atmosferë të vështirë, Ismail Qemali dhe bashkëpunëtorët e tij ndërmorën nismën për mbledhjen e një kuvendi në Vlorë. Qyteti bregdetar u kthye në qendrën e vendimit historik, ku u mblodhën delegatë nga krahina të ndryshme, pavarësisht pengesave të udhëtimit dhe gjendjes së rëndë ushtarake.
Më 28 nëntor 1912, përfaqësuesit miratuan aktin e Pavarësisë. Flamuri kuqezi me shqiponjën dykrenare u ngrit si shenjë e një epoke të re. Ai nuk ishte vetëm simbol ceremonial, por shprehje e vazhdimësisë historike, e kujtesës së Skënderbeut dhe e dëshirës për liri.
Pas shpalljes, Ismail Qemali u zgjodh në krye të Qeverisë së Përkohshme. Ky institucion kishte detyrën e vështirë të organizonte administratën, të përfaqësonte interesat e vendit jashtë dhe të krijonte themelet e para të qeverisjes.
Sfida e ndërtimit të shtetit
Shqipëria e re nisi rrugën e saj në kushte tepër të vështira. Kufijtë nuk ishin përcaktuar, shumë zona ndodheshin nën presion ushtarak, ndërsa institucionet sapo po krijoheshin. Mungonin strukturat ligjore, administrata e qëndrueshme, financat publike dhe një forcë e organizuar mbrojtëse.
Megjithatë, akti i Vlorës kishte peshë të jashtëzakonshme. Ai krijoi një qendër politike që mund të fliste në emër të shqiptarëve dhe të paraqiste kërkesat e tyre përpara Fuqive të Mëdha. Pa këtë vendim, çështja shqiptare do të kishte qenë shumë më e dobët në diplomacinë ndërkombëtare.
Diplomacia dhe njohja ndërkombëtare
Pas 28 Nëntorit, përpjekja kryesore u zhvendos në arenën diplomatike. Konferenca e Ambasadorëve në Londër trajtoi fatin e Shqipërisë dhe të kufijve të saj. Në vitin 1913 u njoh ekzistenca e shtetit shqiptar, por vendimet e marra lanë jashtë kufijve shumë treva me popullsi shqiptare.
Ky rezultat solli zhgënjim të madh, sepse pavarësia nuk u shoqërua me përfshirjen e të gjitha hapësirave etnike. Megjithatë, njohja e Shqipërisë si subjekt politik ishte një fitore historike. Ajo e ruajti kombin nga zhdukja politike dhe i dha mundësi të ndërtonte institucionet e veta.