Atrofia është zvogëlimi i madhësisë së qelizave, indeve ose organeve, një ndryshim që mund të shfaqet si pjesë e plakjes normale ose si pasojë e sëmundjeve, dëmtimeve dhe mungesës së përdorimit. Kur qelizat tkurren mjaftueshëm, edhe indi ku ato bëjnë pjesë humbet vëllim dhe, në disa raste, funksion. Fenomeni mund të prekë muskujt, trurin, zemrën dhe organe të tjera. Prandaj, fjala “atrofi” nuk përshkruan një diagnozë të vetme, por një proces biologjik që mund të ketë shkaqe dhe pasoja shumë të ndryshme.
Pse një ind mund të zvogëlohet
Organizmi përshtatet vazhdimisht me ngarkesën dhe nevojat funksionale. Kur një ind përdoret më pak, kërkesa për energji dhe aktivitet qelizor bie, ndaj qelizat mund të zvogëlohen. Kjo shihet qartë te muskujt pas qëndrimit të zgjatur në shtrat, imobilizimit të një gjymtyre ose një periudhe të gjatë pasiviteti.
Procesi mund të lidhet gjithashtu me furnizim të pamjaftueshëm me gjak, kequshqyerje, humbje të stimulimit nervor ose ndryshime hormonale. Plakja shoqërohet natyrshëm me ndryshime të vëllimit në disa inde, por ritmi dhe shkalla e tyre ndryshojnë ndjeshëm nga një person te tjetri. Atrofia patologjike, ndërkohë, shfaqet kur pas saj qëndron një sëmundje ose dëmtim që kërkon vlerësim mjekësor.
Atrofia muskulore është ndër format më të dukshme
Humbja e masës muskulore mund të ndodhë kur muskujt nuk përdoren sa duhet. Personat që qëndrojnë për kohë të gjatë në shtrat, kanë lëvizshmëri të kufizuar pas një dëmtimi ose nuk mund të përdorin normalisht një gjymtyrë janë më të rrezikuar. Në shumë raste të lidhura me pasivitetin, ushtrimet dhe rehabilitimi mund të ndihmojnë në rikthimin e forcës dhe vëllimit.
Një formë më serioze është atrofia neurogjenike. Ajo zhvillohet kur dëmtohet nervi që kontrollon muskulin dhe mund të përparojë më shpejt sesa forma e shkaktuar vetëm nga mungesa e aktivitetit. Neuropatitë, dëmtimet e palcës kurrizore dhe disa sëmundje neurologjike mund të shoqërohen me dobësim dhe humbje të indit muskulor.
Me rritjen e moshës mund të shfaqet edhe sarkopenia, e karakterizuar nga humbja progresive e masës, forcës dhe funksionit muskulor. Aktiviteti fizik, veçanërisht ushtrimet e rezistencës të përshtatura për individin, luan rol të rëndësishëm në ruajtjen e funksionit.
Kur ndryshimet prekin trurin
Atrofia cerebrale nënkupton humbje të qelizave nervore dhe lidhjeve mes tyre, duke sjellë zvogëlim të vëllimit të një zone të caktuar ose të trurit në mënyrë më të përhapur. Shkalla e ndryshimeve duhet interpretuar gjithmonë në raport me moshën dhe historinë klinike, sepse jo çdo ulje e vëllimit ka të njëjtën domethënie.
Sëmundjet neurodegjenerative mund të shoqërohen me humbje progresive të neuroneve. Ndryshime të tilla mund të shihen edhe pas goditjes në tru, dëmtimeve të caktuara neurologjike dhe disa sëmundjeve të trashëguara. Simptomat varen nga zona e prekur dhe mund të përfshijnë probleme me kujtesën, gjuhën, koordinimin, lëvizjen ose sjelljen.
Shenjat varen nga organi i prekur
Nuk ekziston një grup i vetëm simptomash. Te muskujt mund të vërehet zvogëlim i dukshëm i një gjymtyre, dobësi, lodhje dhe vështirësi në kryerjen e lëvizjeve të zakonshme. Nëse shkaku është neurologjik, mund të shfaqen gjithashtu mpirje, dridhje të vogla muskulore ose çrregullime të ecjes.
Kur përfshihen organe të tjera, shenjat përcaktohen nga funksioni i indit të dëmtuar. Për shembull, rënia e estrogjenit pas menopauzës mund të shkaktojë hollim dhe ndryshime të indeve gjenitourinare, të shoqëruara me tharje, irritim, dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale ose simptoma urinare.
Si përcaktohet shkaku
Diagnostikimi nuk mbështetet vetëm te fakti që një ind duket më i vogël. Mjeku vlerëson historinë e simptomave, aktivitetin fizik, sëmundjet ekzistuese, ushqyerjen, barnat dhe ekzaminimin klinik. Kur dyshohet problem muskulor ose nervor mund të përdoren analiza gjaku, elektromiografia, studimet e përçueshmërisë nervore, imazheria dhe, në raste të zgjedhura, teste gjenetike ose biopsi.
Për ndryshimet në tru, rezonanca magnetike ose tomografia e kompjuterizuar mund të tregojnë zonat e prekura, por imazheria duhet lidhur me simptomat dhe ekzaminimin neurologjik. Një gjetje radiologjike, e vetme, nuk shpjegon domosdoshmërisht gjendjen e pacientit.
A mund të rikthehet indi i humbur?
Përgjigjja varet nga shkaku. Atrofia muskulore nga mungesa e përdorimit shpesh mund të përmirësohet me aktivitet të planifikuar, fizioterapi dhe ushqyerje të përshtatshme. Kur humbja e indit shkaktohet nga dëmtimi nervor, një sëmundje gjenetike ose proces neurodegjenerativ, rikuperimi mund të jetë më i kufizuar dhe trajtimi përqendrohet te shkaku, ngadalësimi i përparimit dhe ruajtja e funksionit.
Dobësia që përkeqësohet, zvogëlimi i pashpjegueshëm i një muskuli, humbja e funksionit, problemet e reja me ecjen ose shenjat neurologjike nuk duhen konsideruar thjesht pasojë e moshës. Vlerësimi i hershëm mund të dallojë ndryshimet e zakonshme nga gjendjet që kërkojnë trajtim ose rehabilitim të posaçëm.