Ataku kardiak, i njohur në mjekësi si infarkt i miokardit, ndodh kur furnizimi me gjak i një pjese të muskulit të zemrës zvogëlohet ose ndërpritet papritur. Pa oksigjen, qelizat e asaj zone fillojnë të dëmtohen dhe koha bëhet vendimtare: sa më gjatë të mbetet arteria e bllokuar, aq më i madh mund të jetë dëmtimi. Shkaku më i zakonshëm është sëmundja koronare, ku pllakat aterosklerotike krijohen gradualisht në arteriet që ushqejnë zemrën.
Si ndodh bllokimi i arteries
Në shumë raste, një pllakë yndyrore në murin e arteries koronare çahet. Organizmi e interpreton këtë si dëmtim dhe formon një mpiksje, e cila mund të pengojë pjesërisht ose plotësisht qarkullimin. Më rrallë, infarkti mund të lidhet me spazmë të fortë të arteries koronare ose mekanizma të tjerë që ndërpresin furnizimin me gjak.
Mjekët dallojnë forma të ndryshme të infarktit. STEMI zakonisht lidhet me bllokim të plotë të një arterie koronare, ndërsa NSTEMI mund të shfaqet kur bllokimi është i pjesshëm ose qarkullimi reduktohet ndjeshëm. Të dyja kërkojnë vlerësim dhe trajtim urgjent.
Shenjat që nuk duhen pritur të kalojnë
Simptoma klasike është presioni, shtrëngimi, rëndesa ose dhimbja në qendër të kraharorit. Shqetësimi mund të zgjasë disa minuta, të largohet dhe të rikthehet, ose të përhapet drejt njërit apo të dy krahëve, shpatullave, shpinës, qafës, nofullës ose pjesës së sipërme të barkut.
Mund të shfaqen gulçim, djersë të ftohta, nauze, marramendje, dobësi dhe lodhje e pazakontë. Jo çdo pacient paraqitet njësoj. Gratë mund të raportojnë edhe shqetësime në shpinë, qafë apo nofull, probleme gastrointestinale, lodhje të theksuar ose ndjesinë se diçka nuk është në rregull.
Dyshimi për infarkt kërkon thirrjen e menjëhershme të shërbimit të urgjencës. Personi nuk duhet të presë që simptomat të zhduken dhe, kur është e mundur, nuk duhet të drejtojë vetë automjetin drejt spitalit.
Faktorët që rrisin rrezikun
Tensioni i lartë i gjakut, kolesteroli i lartë dhe duhani janë ndër faktorët kryesorë të modifikueshëm. Rreziku shtohet edhe nga diabeti, obeziteti, mungesa e aktivitetit fizik, ushqyerja jo e shëndetshme dhe disa sëmundje kronike.
Mosha dhe historia familjare nuk mund të ndryshohen, por ndikimi i tyre e bën më të rëndësishëm kontrollin e faktorëve të tjerë. Matja periodike e tensionit, yndyrnave dhe glukozës në gjak, si edhe trajtimi korrekt i sëmundjeve ekzistuese, ndihmojnë në uljen e rrezikut afatgjatë.
Parandalimi mbështetet te kontrolli i vazhdueshëm i këtyre faktorëve. Aktiviteti fizik i rregullt, pesha e përshtatshme, ushqyerja e ekuilibruar dhe menaxhimi i diabetit apo hipertensionit janë pjesë e kujdesit për zemrën. Kontrolli mjekësor merr rëndësi të veçantë kur ekziston histori familjare e hershme e sëmundjes koronare.
Si konfirmohet diagnoza
Në urgjencë, elektrokardiograma kryhet për të kërkuar ndryshime që tregojnë dëmtim akut të zemrës. Një tjetër element kryesor janë analizat e troponinës kardiake, e cila rritet në gjak kur dëmtohet muskuli kardiak. Në varësi të situatës mund të nevojiten matje të përsëritura dhe ekzaminime të tjera.
Ekokardiografia mund të tregojë mënyrën se si pompon zemra, ndërsa angiografia koronare ndihmon në identifikimin e vendit dhe shkallës së bllokimit. Në disa raste, diagnostikimi dhe ndërhyrja për hapjen e arteries kryhen gjatë së njëjtës procedurë.
Trajtimi synon rikthimin e qarkullimit
Qëllimi kryesor është rivendosja sa më shpejt e furnizimit me gjak. Një nga trajtimet më të zakonshme është ndërhyrja koronare perkutane, ku arteria hapet me kateter dhe zakonisht vendoset stent. Në situata të caktuara përdoren barna për shpërbërjen e mpiksjes, ndërsa sëmundja koronare më komplekse mund të kërkojë bypass.
Trajtimi medikamentoz përshtatet sipas pacientit dhe mund të përfshijë antiagregantë, antikoagulantë gjatë fazës akute, statina dhe barna për kontrollin e tensionit ose ngarkesës së zemrës. Zgjedhja varet nga lloji i infarktit, ndërhyrja e kryer, rreziku për gjakderdhje dhe sëmundjet shoqëruese.
Jeta pas një infarkti
Dalja nga spitali nuk e mbyll trajtimin. Rehabilitimi kardiak, aktiviteti fizik i përshtatur, ushqyerja e shëndetshme, ndërprerja e duhanit dhe marrja korrekte e barnave ndihmojnë në rikuperim dhe në uljen e rrezikut për një episod tjetër.
Ataku kardiak nuk është i njëjtë me arrestin kardiak. Në infarkt, qarkullimi drejt një pjese të zemrës bllokohet; në arrest, zemra papritur nuk pompon më gjak në mënyrë efektive. Megjithatë, një infarkt mund të shkaktojë aritmi të rrezikshme dhe të çojë në arrest, ndaj reagimi i shpejtë mbetet vendimtar.