Aspirina është një nga barnat më të njohura në mjekësi dhe përmban acid acetilsalicilik, një përbërës që i përket grupit të barnave anti-inflamatore josteroide. Ajo përdoret për lehtësimin e dhimbjes dhe uljen e temperaturës, por në doza të ulëta ka edhe efekt kundër grumbullimit të trombociteve. Pikërisht ky veprim e bën të rëndësishme në parandalimin e disa komplikimeve kardiovaskulare. Megjithatë, nuk është një ilaç i përshtatshëm për të gjithë dhe përdorimi i saj pa arsye mjekësore mund të sjellë rreziqe, sidomos gjakderdhje.
Si vepron aspirina në organizëm
Aspirina pengon enzimat që marrin pjesë në prodhimin e prostaglandinave dhe tromboksanit. Prostaglandinat lidhen me dhimbjen, temperaturën dhe inflamacionin, ndërsa tromboksani ndihmon trombocitet të bashkohen për të formuar mpiksje.
Në doza më të larta, ky mekanizëm shpjegon efektin kundër dhimbjes dhe inflamacionit. Në doza të ulëta, ndikimi mbi trombocitet zgjat për gjithë jetëgjatësinë e tyre, ndaj ilaçi mund të zvogëlojë mundësinë e formimit të trombeve që bllokojnë arteriet.
Kur përdoret
Përdorimet ndryshojnë sipas dozës dhe gjendjes së pacientit. Për dhimbje të lehta ose mesatare dhe temperaturë mund të përdoret si analgjezik dhe antipiretik, megjithëse sot ekzistojnë alternativa të tjera që shpesh preferohen në varësi të situatës.
Një rol i rëndësishëm është përdorimi si antiagregant te persona të caktuar që kanë kaluar infarkt, goditje ishemike në tru ose kanë sëmundje të njohur të arterieve. Në këto raste, mjeku mund ta përshkruajë për të ulur rrezikun e ngjarjeve të tjera të shkaktuara nga mpiksjet.
Ndryshe nga një bindje e përhapur, marrja e përditshme për të parandaluar infarktin e parë nuk rekomandohet automatikisht për çdo të rritur. Për njerëzit pa sëmundje kardiovaskulare të diagnostikuar, përfitimi duhet peshuar kundrejt rrezikut të gjakderdhjes. Veçanërisht te moshat më të mëdha, nisja e saj vetëm për parandalim primar mund të sjellë më shumë dëm sesa përfitim.
Efektet anësore dhe rreziku i gjakderdhjes
Irritimi i stomakut është ndër efektet më të zakonshme. Mund të shfaqen urth, dhimbje barku, të përziera ose shqetësime të tretjes. Problemi më serioz është gjakderdhja, sepse ilaçi dobëson aftësinë e trombociteve për të formuar mpiksje.
Rreziku është më i lartë te personat me ulçerë të stomakut, histori gjakderdhjeje gastrointestinale, çrregullime të koagulimit ose përdorim të barnave të tjera që rrisin gjakderdhjen. Të vjellat me gjak, feçet e zeza, gjakderdhja që nuk ndalet ose dobësia e pazakontë kërkojnë vlerësim mjekësor.
Te disa persona mund të ndodhë reaksion alergjik ose përkeqësim i simptomave të astmës. Marrja e sasive të tepërta mund të shkaktojë helmim, me shenja si zhurmë në veshë, frymëmarrje e shpejtë, nauze, konfuzion dhe çrregullime metabolike.
Fëmijët dhe adoleshentët kërkojnë kujdes të veçantë
Aspirina zakonisht nuk duhet t’u jepet fëmijëve dhe adoleshentëve me infeksione virale pa udhëzim të posaçëm mjekësor. Përdorimi në këtë grupmoshë është lidhur me sindromën Reye, një gjendje e rrallë por shumë serioze që mund të dëmtojë trurin dhe mëlçinë.
Për këtë arsye, prindërit nuk duhet ta përdorin si ilaç rutinë për temperaturën ose dhimbjen te fëmijët pa këshillën e një profesionisti shëndetësor.
Aspirina gjatë shtatzënisë
Përdorimi i zakonshëm i barnave anti-inflamatore josteroide gjatë shtatzënisë kërkon kujdes, veçanërisht pas javës së 20-të. Megjithatë, dozat e ulëta të aspirinës përbëjnë një situatë të veçantë dhe mund të përshkruhen nga mjeku për disa gra me rrezik të shtuar për preeklampsi ose indikacione të tjera.
Kjo nuk do të thotë se duhet nisur pa konsultë. Doza, momenti i fillimit dhe kohëzgjatja përcaktohen sipas historisë obstetrike dhe faktorëve individualë të rrezikut.
Ndërveprimet me barna të tjera
Aspirina mund të ndërveprojë me antikoagulantë, barna të tjera antiagregante, disa anti-inflamatorë, kortikosteroide dhe medikamente të tjera që ndikojnë në gjakderdhje. Kombinimi me alkool në sasi të mëdha mund të shtojë irritimin dhe rrezikun gastrointestinal.
Personat që marrin terapi të përditshme nuk duhet ta ndërpresin papritur një aspirin të përshkruar për parandalimin e infarktit ose goditjes në tru pa folur me mjekun. Po kështu, nuk duhet ta fillojnë vetë vetëm sepse kanë faktorë rreziku kardiovaskularë.
Përdorimi i sigurt kërkon arsye të qartë
Përfitimi i aspirinës varet nga arsyeja për të cilën përdoret. Te një pacient me histori të caktuar kardiovaskulare ajo mund të jetë pjesë e rëndësishme e trajtimit, ndërsa te një person tjetër mund të krijojë rrezik të panevojshëm për gjakderdhje. Mosha, sëmundjet shoqëruese, barnat e tjera dhe historia e stomakut duhen marrë parasysh përpara përdorimit të rregullt.