Gjëegjëza

Gjëegjëzat janë ndër format më të vjetra të argëtimit popullor dhe njëkohësisht një mënyrë e zgjuar për të stërvitur mendjen. Ato përdorin lojën me fjalë, krahasimin, vëzhgimin dhe logjikën për të fshehur një përgjigje që shpesh duket e thjeshtë vetëm pasi zbulohet. Në tradita të ndryshme, gjëegjëzat janë përcjellë nga brezi në brez, duke u përdorur në familje, shkolla, festa dhe biseda të përditshme.

Vlera e tyre nuk qëndron vetëm te humori apo kurioziteti. Një gjëegjëzë e mirë e nxit njeriun të mendojë ndryshe, të dalë nga përgjigjja e parë që i vjen në mendje dhe të shohë lidhje të fshehura mes sendeve, dukurive dhe fjalëve. Prandaj ato mbeten të dashura si për fëmijët, ashtu edhe për të rriturit.

Në këtë përmbledhje janë ruajtur grupimet kryesore sipas natyrës së pyetjeve: gjëegjëza për mendje të mprehta, sfida për fëmijë, enigma logjike, mistere nga natyra, pyetje nga jeta e shtëpisë dhe raste me humor e zgjuarsi. Përgjigjet janë vendosur menjëherë pas çdo pyetjeje, në mënyrë që lexuesi të mund të testojë veten, por edhe të mësojë shpejt zgjidhjen.

Për mendje të mprehta

• Kam dhëmbë, por nuk kafshoj. – Krehër
• Nuk mund të më shohësh, por jam gjithmonë me ty. – Sekret
• Sa më shumë merr prej meje, aq më i madh bëhet. – Gropa
• Çfarë ka qafë, por nuk ka kokë? – Shishja
• Vjen një herë në minutë, dy herë në moment, por kurrë në shekull. – Shkronja “m”
• Çfarë është ajo që ka zemër, por nuk ndien? – Hurma
• Çfarë fluturon, por nuk ka krahë dhe nuk është zog? – Koha
• Çfarë është e bardhë kur është e pastër, por e zezë kur përdoret? – Tabla
• Çfarë e mbush një dhomë pa zënë hapësirë? – Drita
• Çfarë del nga goja pa folur? – Fryma
• Ka krahë, por nuk fluturon. – Karrigia
• Ka sy, por nuk sheh. – Patatja
• Mban ujë, por ka vrima. – Sfunga
• Nuk është gjallë, por rritet. – Kripa
• Ecën, por nuk lëviz. – Ora
• Çfarë ka një hundë, por nuk merr frymë? – Anija
• E sheh çdo ditë, por nuk e prek dot. – Hëna
• Ka trup të gjatë dhe kurriz të drejtë, por nuk ecën. – Lapsi
• Ka veshë, por nuk dëgjon. – Filxhani
• Ka gishta, por nuk shkruan. – Dorëza
• Sa më shumë thahet, aq më shumë laget. – Peshqiri
• Ka rrënjë që askush nuk i sheh dhe ngrihet më lart se pemët. – Mali
• Nuk ka gojë, por përgjigjet kur i flet. – Jehona
• Sa më shumë i afrohesh, aq më shumë largohet. – Horizonti
• Nuk ka këmbë, por hyn në çdo shtëpi. – Lajmi
• Ka kurorë, por nuk është mbret. – Pema
• Hapet pa çelës dhe mbyllet pa dorë. – Syri
• E ke para vetes, por nuk mund ta arrish kurrë. – E ardhmja
• Ka krahë, por nuk fluturon; ka fletë, por nuk është pemë. – Libri
• Sa më shumë flet, aq më pak dëgjon. – Njeriu i nxituar

Sfida për fëmijë

• Fluturoj pa krahë, qaj pa sy. – Retë
• Kam katër këmbë, por nuk eci. – Tavolina
• Rritem, por nuk frymëmarr. – Libri
• Jam i gjelbër në verë, i artë në vjeshtë. – Pema
• Kam shumë çelësa, por nuk hap asgjë. – Pianoja
• Fle ditën, punon natën. – Llamba
• Kam fytyrë dhe duar, por nuk kam jetë. – Ora
• Ecën mbi mur, por nuk ka këmbë. – Hija
• Ka kokë dhe bisht, por jo trup. – Monedha
• Kam gojë, por nuk flas. – Shishja
• Kam sy, por nuk qaj. – Dollapi
• Bërtas, por nuk kam zë. – Zilja
• Mban rroba, por nuk vishet. – Dollapi
• Rri në cep, por sheh gjithçka. – Kamera
• Kam shpinë, por nuk fle. – Librat
• Kam katër rrota, por nuk eci vetë. – Makina
• Jam i lehtë si pupla, por edhe një fëmijë s’më mban gjatë. – Frymëmarrja
• Pyes shumë, por nuk përgjigjem. – Pikëpyetja
• Kam sy, por jam në tokë. – Patatja
• Kam qime, por nuk jam kafshë. – Këllëfi i lapsit
• Është i verdhë, i ngrohtë dhe del çdo mëngjes. – Dielli
• Bie nga qielli, por nuk thyhet. – Shiu
• Ka bisht dhe leh, por nuk është mace. – Qeni
• Është i bardhë, i ftohtë dhe shkrihet në dorë. – Bora
• Ka fletë, por nuk lexon. – Fletorja
• Rri në mur dhe tregon kohën. – Ora
• Ka dy rrota dhe ecën kur e shtyn. – Biçikleta
• Është e ëmbël, e rrumbullakët dhe rritet në pemë. – Molla
• E përdor për të shkruar, por nuk flet. – Lapsi
• Hapet në shi dhe mbyllet në diell. – Çadra

Urtësi lindore

• Sa më shumë pastrohet, aq më e vogël bëhet. – Sapuni
• Ka zemër, por nuk rreh. – Hurma
• Ecën pa këmbë, troket pa duar. – Zilja
• Nuk ka peshë, por askush nuk e mban gjatë. – Frymëmarrja
• Thyen më shumë zemra se çdo gjë tjetër. – Fjala
• Jeton në heshtje, por është më i zhurmshmi në mendje. – Mendimi
• Çdo ditë vjen dhe ikën pa lënë gjurmë. – Koha
• Ka shije, por nuk hahet. – Fjala
• S’mund të preket, por të lëndon. – Fyerja
• Zgjat pak, por mbahet mend gjatë. – Kujtimi
• Sa më shumë e ndan, aq më shumë rritet. – Dija
• Nuk shihet me sy, por ndihet në zemër. – Paqja
• Mund të presë më shumë se thika. – Fjala
• Është i lehtë kur e thua, por i rëndë kur nuk e mban. – Premtimi
• Sa më shumë e ndjek, aq më shumë të lodh. – Lakmia
• Nuk ka trup, por mund të mbushë një jetë. – Kujtimi
• Nuk blihet në treg, por vlen më shumë se ari. – Nderi
• Rritet kur ndahet me të tjerët. – Mirësia
• Nuk ka zë, por mund të flasë më fort se fjalët. – Shembulli
• Humbet kur e kërkon me ngut. – Qetësia

Mistere logjike

• Kam fillim, por jo fund. – Rrethi
• Të përket ty, por të tjerët e përdorin më shumë. – Emri yt
• Një burrë pa flokë kërkon një krehër. – Ka mjekër
• Sa herë mund të zbresësh nga një shkallë 10-hapëshe? – Vetëm një herë
• Nga cili drejtim shkon tymi i trenit elektrik? – Nuk ka tym
• Ka fjalë, por nuk flet. – Letra
• I përket të gjithëve, por askush nuk e zotëron. – Koha
• S’ka asnjë formë, por bën hije. – Era
• Nuk ka këmbë, por bën rrugë. – Zëri
• Mund të thyhet pa rënë asgjë. – Premtimi
• Çfarë bëhet më e shkurtër sa më shumë rritet? – Qiriu
• Nëse e ke, do ta ndash; nëse e ndan, nuk e ke më. – Sekreti
• Çfarë ka fund, por nuk ka fillim? – Hija
• Çfarë prishet sapo e përmend? – Heshtja
• Çfarë mund të udhëtojë nëpër botë pa lëvizur nga vendi? – Pullë poste
• Çfarë është gjithmonë në mes të ujit? – Shkronja “j”
• Çfarë mund ta mbash pa e prekur? – Fjalën
• Çfarë rritet kur ushqehet, por vdes kur pi ujë? – Zjarri
• Çfarë ka shumë dhoma, por nuk është shtëpi? – Hoteli
• Çfarë kalon përmes xhamit pa e thyer? – Drita

Sfidat e të rriturve

• Nuk është i gjallë, por rritet. – Zjarri
• Ka shumë sy, por nuk sheh. – Patatja
• Gjithmonë para teje, por nuk shihet. – E ardhmja
• Sa më shumë ka, aq më pak sheh. – Errësira
• Ka trup pa kocka, gjak pa ngjyrë. – Uji
• Flet vetëm kur s’duhet. – Thashethemi
• Është i qetë përpara stuhisë. – Ajri
• E përhap të vërtetën pa folur. – Syri
• Ndriçon natën, por nuk është dritë. – Hëna
• Lind me rënien e një tjetër. – Ylli
• Të ndjek gjithë jetën, por nuk flet kurrë. – Hija
• Sa më shumë e ushqen, aq më i rrezikshëm bëhet. – Zemërimi
• Nuk ka pranga, por të mban të lidhur. – Frika
• Të ngre lart, por mund të të rrëzojë shpejt. – Krenaria
• Nuk shihet, por ndryshon çdo vendim. – Mendimi
• Nuk ka peshë, por rëndon në ndërgjegje. – Faji
• Të jep forcë kur e ke dhe dhimbje kur e humb. – Shpresa
• Nuk ka çmim, por shumë e shesin lehtë. – Besimi
• Mund të jetë i ëmbël në fillim dhe i hidhur në fund. – Mashtrimi
• Nuk vdes, edhe kur njeriu largohet. – Kujtimi

Sekrete të natyrës

• Ecën në qiell, por nuk ka këmbë. – Dielli
• S’ka sy, por gjithmonë shikon nga toka. – Hëna
• Është gjithmonë në lëvizje. – Era
• Më kap në dimër, më humbet në verë. – Dëbora
• Shfaqet me diell dhe shi. – Ylberi
• Nuk ka krahë, por përhapet në ajër. – Aroma
• Futet ngadalë dhe zë gjithçka. – Mjegulla
• Rri pezull, por s’ka mbështetje. – Reja
• Nuk ka jetë, por ndryshon çdo ditë. – Moti
• Shfaqet për pak çaste dhe më pas humbet. – Vetëtima
• Bie pa këmbë dhe këndon mbi çati. – Shiu
• Lind në qiell dhe zhduket në tokë. – Rrufeja
• Nuk ka dorë, por lë gjurmë në rërë. – Era
• Është pasqyrë pa xham dhe lëviz pa motor. – Liqeni
• Ndriçon ditën, por nuk mund ta shohësh natën. – Dielli
• Vjen pa trokitur dhe mbulon gjithçka me të bardhë. – Dëbora
• Nuk ka zë, por paralajmëron stuhinë. – Retë e zeza
• Shkon nga mali në det pa u kthyer pas. – Lumi
• Hapet në pranverë dhe fle në dimër. – Lulja
• Nuk ka këmbë, por përshkon fusha e male. – Përroi

Enigma nga shtëpia

• Kam dritare, por nuk hapen. – Kompjuteri
• Hyn i lagur, por nuk largohet më. – Peshqiri
• Bërtas kur punoj, por s’kam zë. – Fshesa me korrent
• Kam shumë rroba, por nuk vishem. – Dollapi
• Kam fletë, por nuk jam pemë. – Libri
• Hyn në kuzhinë, por nuk gatuan. – Frigoriferi
• Nuk fle, por qëndron në shtrat. – Jastëku
• Qëndron në këmbë, por nuk lodhet. – Karrigia
• Ndriçon pa pasur zjarr. – Llamba elektrike
• Kam fytyrë, por nuk qesh. – Ora
• Ha rroba, por nuk është kafshë. – Lavatrice
• Mban ushqim të ftohtë, por nuk ha. – Frigoriferi
• Ka gojë të madhe dhe gëlltit pluhur. – Fshesa me korrent
• Rri mbi tavolinë dhe të tregon botën. – Televizori
• Ka butona, por nuk është këmishë. – Telekomanda
• Hapet çdo mëngjes dhe mbyllet çdo natë. – Dritarja
• Ka dhëmbë, por pret vetëm bukë. – Thika e bukës
• Qëndron në kuzhinë dhe zien pa folur. – Tenxherja
• Ka bark, por nuk ha. – Shishja
• Të mban ngrohtë, por nuk është zjarr. – Batanija

Humor dhe zgjuarsi

• Kam një gisht, por nuk tregoj. – Dorëza
• Shkon në punë, por nuk punon. – Ora
• Thyhet pa u prekur. – Premtimi
• Plot vrima, por mban ujë. – Sfunga
• Cili muaj ka 28 ditë? – Të gjithë muajt
• Ka kokë, por nuk mendon. – Çekiçi
• Mban diellin larg, por nuk është mur. – Çadra
• Ka dy sy, por nuk sheh. – Patatja
• Përdridhet, por nuk ka shtyllë kurrizore. – Gjarpri
• Ka një trup, por nuk mund të ecë. – Këmbëza e derës
• Çfarë bën një libër kur ftohet? – Mbyllet
• Pse lapsi nuk grindet kurrë? – Sepse ka gomë për të fshirë gabimet
• Çfarë ka katër këmbë në mëngjes dhe shumë thërrime në darkë? – Tavolina e bukës
• Pse ora nuk shkon kurrë me pushime? – Sepse gjithmonë punon me kohë
• Çfarë ha, por nuk ngopet kurrë? – Zjarri
• Çfarë futet në ujë dhe nuk laget? – Hija
• Pse dera është gjithmonë e sjellshme? – Sepse hapet për të gjithë
• Çfarë shkon lart e poshtë, por nuk largohet nga vendi? – Shkallët
• Pse kompjuteri nuk mban sekrete? – Sepse ka shumë dritare
• Çfarë ka një këmbë, por nuk ecën? – Tavolina me një këmbë