Alergjia është një reagim i tepruar i sistemit imunitar ndaj një substance që, për shumicën e njerëzve, është e padëmshme. Poleni, marimangat e pluhurit, ushqime të caktuara, qimet e kafshëve, ilaçet ose helmi i insekteve mund të njihen gabimisht nga organizmi si kërcënim. Pas kontaktit, çlirohen ndërmjetës inflamatorë, përfshirë histaminën, të cilët shkaktojnë shenja në hundë, sy, lëkurë, mushkëri ose aparatin tretës.
Simptomat nuk paraqiten njësoj te të gjithë. Disa persona përjetojnë vetëm teshtima ose kruajtje, ndërsa të tjerë mund të kenë ënjtje, vështirësi në frymëmarrje dhe rënie të presionit të gjakut. Reagimi mund të shfaqet brenda pak minutash, por në raste të tjera nis pas disa orësh.
Riniti alergjik dhe ndjeshmëria ndaj polenit
Riniti alergjik është ndër format më të zakonshme. Ai shfaqet me teshtima të përsëritura, hundë të bllokuar ose me rrjedhje, kruajtje dhe lotim të syve. Kur shkaktohet nga poleni i pemëve, barërave ose bimëve të tjera, simptomat zakonisht përkeqësohen në periudha të caktuara të vitit. Ndërkohë, marimangat e pluhurit, myku dhe zbokthi i kafshëve mund të krijojnë shqetësime gjatë gjithë vitit.
Kjo gjendje shpesh ngatërrohet me të ftohurën, por zakonisht nuk shoqërohet me temperaturë. Te personat me astmë, ekspozimi ndaj alergjenëve mund të shtojë kollën, fishkëllimën në gjoks dhe vështirësinë në frymëmarrje.
Alergjitë ushqimore
Alergjia ndaj ushqimit lind kur sistemi imunitar reagon ndaj proteinave të një produkti të caktuar. Qumështi, vezët, kikirikët, arrat, peshku, frutat e detit, gruri dhe soja janë ndër shkaktarët më të njohur, megjithëse pothuajse çdo ushqim mund të provokojë reagim.
Shenjat mund të përfshijnë urtikarie, kruajtje në gojë, ënjtje të buzëve, të vjella, dhimbje barku, diarre, kollë ose vështirësi në frymëmarrje. Alergjia ushqimore nuk është e njëjtë me intolerancën. Kjo e fundit zakonisht lidhet me tretjen dhe nuk përfshin të njëjtin mekanizëm imunitar.
Heqja e ushqimeve nga dieta pa vlerësim mjekësor mund të sjellë mangësi ushqyese, veçanërisht te fëmijët. Për këtë arsye, dyshimi duhet të shqyrtohet nga një profesionist dhe jo vetëm nga rezultatet e analizave të marra pa kontekst klinik.
Reagimet në lëkurë
Urtikaria paraqitet me njolla ose fryrje të ngritura që kruhen dhe mund të zhduken në një zonë për t’u shfaqur diku tjetër. Ekzema atopike shkakton lëkurë të thatë, të skuqur dhe të irrituar, ndërsa dermatiti alergjik i kontaktit shfaqet pas prekjes së substancave si nikeli, aromat, konservuesit ose përbërës të disa produkteve kozmetike.
Jo çdo skuqje është alergjike. Infeksionet, irritimi i drejtpërdrejtë dhe sëmundje të tjera të lëkurës mund të japin pamje të ngjashme, ndaj diagnoza vetëm nga fotografia shpesh nuk është e mjaftueshme.
Ilaçet, pickimet e insekteve dhe lateksi
Antibiotikët, disa qetësues dhimbjesh dhe barna të tjera mund të shkaktojnë reaksione, por një efekt anësor nuk do të thotë domosdoshmërisht alergji. Etiketimi i gabuar si alergjik mund të kufizojë trajtimet e ardhshme, ndaj mjeku vlerëson kohën e shfaqjes, llojin e simptomave dhe ilaçet e përdorura njëkohësisht.
Pickimet e bletëve ose grerëzave mund të shkaktojnë ënjtje lokale, por te individët e ndjeshëm reagimi mund të përhapet në të gjithë trupin. Lateksi, i pranishëm në disa doreza dhe pajisje, mund të japë kruajtje, urtikarie ose simptoma më të rënda.
Si vendoset diagnoza
Vlerësimi nis me historinë e detajuar: çfarë është konsumuar ose prekur, sa shpejt janë shfaqur shenjat dhe nëse reagimi përsëritet. Testet e lëkurës dhe analizat e gjakut për antitrupa specifikë mund të ndihmojnë, por një rezultat pozitiv tregon ndjeshmëri dhe jo gjithmonë sëmundje klinike.
Në raste të zgjedhura përdoren prova të kontrolluara me ushqim ose ilaç, të cilat duhet të kryhen vetëm nën mbikëqyrje mjekësore. Testet komerciale pa vlefshmëri të provuar mund të çojnë në diagnoza të gabuara dhe kufizime të panevojshme.
Trajtimi dhe parandalimi
Menaxhimi varet nga shkaktari dhe ashpërsia. Shmangia e alergjenit, antihistaminikët, sprejet nazale me kortikosteroide, kremrat dhe trajtimi i astmës përdoren sipas rastit. Imunoterapia mund të rekomandohet për disa alergji të frymëmarrjes ose ndaj helmit të insekteve, kur simptomat nuk kontrollohen mjaftueshëm.
Anafilaksia është urgjencë mjekësore. Shenjat paralajmëruese përfshijnë vështirësi të papritur në frymëmarrje, ënjtje të gjuhës ose fytit, marramendje, dobësi të fortë dhe humbje të vetëdijes. Adrenalina duhet përdorur menjëherë kur është përshkruar, ndërsa ndihma emergjente duhet kërkuar pa vonesë. Antihistaminikët nuk e zëvendësojnë adrenalinën në këtë situatë.