Hunda është pjesa e parë e rrugëve të frymëmarrjes dhe organi kryesor i nuhatjes. Ajo përbëhet nga një strukturë e jashtme e dukshme dhe nga dy zgavra të brendshme që vazhdojnë drejt nazofaringut. Përveç kalimit të ajrit, hunda e filtron, e ngroh dhe e lagështon atë përpara se të arrijë në pjesët e poshtme të sistemit respirator. Sipërfaqet e saj janë përshtatur për ta përpunuar ajrin gjatë çdo frymëmarrjeje. Në të njëjtën kohë, ajo ndikon në tingullin e zërit, ndihmon mbrojtjen ndaj grimcave të huaja dhe krijon rrugët e kullimit për sinuset paranazale dhe kanalet e lotëve.
Pjesa e jashtme e hundës
Skeleti i jashtëm ndërtohet nga kocka dhe kërce. Kockat nazale, pjesë të nofullës së sipërme dhe kocka frontale formojnë pjesën e fortë të sipërme, të njohur si ura e hundës. Zona e poshtme është më elastike dhe mbështetet nga kërci i septumit, kërcet anësore dhe kërcet e krahëve të hundës.
Nga jashtë dallohen rrënja, shpina, maja dhe dy krahët që rrethojnë vrimat e hundës. Forma ndryshon ndjeshëm ndërmjet individëve, por funksioni bazë mbetet i njëjtë: të mbajë të hapur hyrjen e ajrit dhe ta drejtojë atë drejt zgavrës nazale. Muskuj të vegjël të fytyrës mund të zgjerojnë ose ngushtojnë vrimat, veçanërisht gjatë frymëmarrjes së fortë.
Zgavra nazale dhe septumi
Brendësia ndahet në anën e djathtë dhe të majtë nga septumi nazal. Pjesa e tij e përparme përmban kryesisht kërc, ndërsa pjesa e pasme formohet nga kocka etmoide dhe vomeri. Septumi mbështet formën e hundës dhe drejton rrjedhën e ajrit. Ai nuk është gjithmonë krejtësisht i drejtë; devijime të vogla janë të zakonshme dhe mund të mos shkaktojnë shqetësime.
Çdo zgavër shtrihet nga vrima e përparme deri te koana, hapja e pasme që komunikon me nazofaringun. Dyshemeja formohet nga qiellza e fortë, ndërsa çatia lidhet me kockat nazale, etmoide dhe sfenoide. Në pjesën e përparme gjendet vestibuli, i veshur me lëkurë dhe qime të shkurtra që ndalojnë grimcat më të mëdha.
Konkët dhe rrjedha e ajrit
Në murin anësor ndodhen tri struktura të lakuara: konka e poshtme, e mesme dhe e sipërme. Ato rrisin sipërfaqen e kontaktit dhe krijojnë kalime të quajtura meatus. Forma e tyre e bën ajrin të qarkullojë pranë mukozës, në vend që të kalojë drejt e në fyt.
Poshtë dhe ndërmjet konkave hapen kanalet e sinuseve paranazale. Kanali nazolakrimal, që përcjell lotët nga syri, derdhet në pjesën e poshtme të zgavrës. Kjo lidhje shpjegon pse gjatë të qarit lëngu mund të shfaqet edhe në hundë.
Mukoza, qimet mikroskopike dhe mbrojtja
Pjesa më e madhe e brendësisë mbulohet nga mukozë respiratore e pasur me enë gjaku dhe gjëndra. Qarkullimi i dendur ndihmon ngrohjen e ajrit, ndërsa sekrecionet shtojnë lagështi dhe kapin pluhurin, polenin e mikroorganizmat. Në sipërfaqe gjenden qeliza me cilie, zgjatime mikroskopike që lëvizin mukusin drejt fytit, ku mund të gëlltitet.
Ky mekanizëm formon një linjë të rëndësishme mbrojtjeje. Teshtima aktivizohet kur receptorët ndijorë irritohen dhe krijon një nxjerrje të shpejtë të ajrit. Enët e mukozës mund të zgjerohen ose ngushtohen, duke ndryshuar hapësirën e kalimit. Për këtë arsye, inflamacioni ose alergjitë mund të japin ndjesinë e bllokimit edhe pa praninë e një pengese të fortë.
Zona e nuhatjes
Në pjesën e sipërme ndodhet epiteli olfaktor, ku molekulat aromatike lidhen me receptorët e qelizave ndijore. Fijet e tyre kalojnë përmes vrimave të vogla të pllakës kribriforme të kockës etmoide dhe arrijnë te bulbi olfaktor. Prej andej, informacioni dërgohet në zona të trurit që identifikojnë aromat dhe i lidhin ato me kujtesën ose emocionet.
Nuhatja bashkëvepron ngushtë me shijen. Gjatë përtypjes, molekulat aromatike mund të kalojnë nga goja drejt zgavrës nazale, duke krijuar një pjesë të madhe të perceptimit të përgjithshëm të shijes së ushqimit.
Nervat dhe furnizimi me gjak
Ndjeshmëria e zakonshme, si prekja, temperatura dhe dhimbja, përcillet kryesisht nga degët e nervit trigeminal. Nuhatja varet nga nervi olfaktor. Furnizimi me gjak sigurohet nga degë të disa arterieve të fytyrës dhe kokës, të cilat krijojnë lidhje të shumta në mukozë.
Një zonë në pjesën e përparme të septumit ka rrjet veçanërisht të dendur enësh dhe është vend i shpeshtë i gjakderdhjes nazale. Krahas frymëmarrjes dhe nuhatjes, zgavra vepron si hapësirë rezonance për zërin. Ndryshimet në kalimin e ajrit mund ta bëjnë të folurin të tingëllojë më të mbyllur, duke treguar se hunda është njëkohësisht organ respirator, ndijor dhe akustik.