Kanceri i mëlçisë është një sëmundje malinje që nis në qelizat e këtij organi jetik. Forma më e zakonshme është karcinoma hepatocelulare, e cila përbën rreth 90 për qind të tumoreve primare hepatike. Më rrallë shfaqet kolangiokarcinoma intrahepatike, që zhvillohet në kanalet biliare brenda organit. Sëmundja mbetet ndër format më vdekjeprurëse të kancerit: vlerësimet globale më të fundit numërojnë mbi 843 mijë raste të reja dhe rreth 732 mijë vdekje në vit.
Rrezikshmëria lidhet jo vetëm me agresivitetin e tumorit, por edhe me faktin se shenjat mund të mungojnë në fazat e para. Shumë pacientë kanë një mëlçi të dëmtuar prej vitesh nga cirroza ose inflamacioni kronik, çka e kufizon më tej aftësinë e organit për të funksionuar dhe ndikon në zgjedhjen e trajtimit.
Shkaqet dhe faktorët kryesorë të rrezikut
Infeksionet kronike me hepatitin B dhe hepatitin C janë ndër shkaqet më të rëndësishme. Këto viruse mund të shkaktojnë inflamacion afatgjatë, fibrozë dhe cirrozë, duke krijuar kushtet për ndryshime malinje në qeliza. Rreziku rritet gjithashtu nga konsumimi i tepruar dhe i zgjatur i alkoolit.
Një rol gjithnjë më të madh po merr sëmundja dhjamore e mëlçisë e lidhur me çrregullimet metabolike. Mbipesha, diabeti i tipit 2, yndyrnat e larta në gjak dhe rezistenca ndaj insulinës mund të çojnë në inflamacion dhe dëmtim progresiv. Faktorë të tjerë janë duhanpirja, ekspozimi ndaj aflatoksinave në ushqime të ruajtura keq dhe disa sëmundje të rralla trashëgimore, si hemokromatoza.
Jo çdo person me këto probleme zhvillon tumor. Megjithatë, cirroza, pavarësisht shkakut, mbetet një nga treguesit më të fortë të rrezikut dhe kërkon ndjekje të rregullt mjekësore.
Shenjat që nuk duhen neglizhuar
Në fillim, kanceri i mëlçisë mund të mos japë ankesa të dallueshme. Kur shfaqen, simptomat përfshijnë dhimbje ose rëndesë në pjesën e sipërme të djathtë të barkut, fryrje, humbje oreksi dhe ngopje të shpejtë. Mund të ndodhin rënie në peshë pa shkak, lodhje e vazhdueshme, të përziera dhe dobësi.
Verdhëza, urina e errët, feçet e çelëta dhe kruarja e lëkurës mund të tregojnë se funksioni hepatik ose rrjedhja e tëmthit është prekur. Një masë e fortë poshtë brinjëve të djathta, mavijosjet e shpeshta apo grumbullimi i lëngut në bark kërkojnë vlerësim të shpejtë. Këto shenja mund të shkaktohen edhe nga sëmundje të tjera, por nuk duhen vetëdiagnostikuar.
Si vendoset diagnoza
Vlerësimi nis me historinë mjekësore, ekzaminimin fizik dhe analizat e gjakut. Kontrollohen enzimat dhe funksioni i mëlçisë, ndërsa alfa-fetoproteina mund të japë informacion shtesë, por nuk e konfirmon ose përjashton e vetme sëmundjen.
Ekografia shpesh është ekzaminimi i parë. Për karakterizimin e një noduli përdoren tomografia e kompjuterizuar me kontrast në disa faza ose rezonanca magnetike. Pamja tipike e qarkullimit të gjakut në tumor mund ta vendosë diagnozën pa biopsi te disa pacientë me cirrozë. Kur imazheria nuk është përfundimtare, merret një mostër indi për analizë.
Pas konfirmimit, përcaktohen madhësia dhe numri i vatrave, përfshirja e enëve të gjakut, përhapja jashtë organit dhe rezerva funksionale e mëlçisë. Këto të dhëna janë vendimtare për planin terapeutik.
Trajtimi përshtatet për çdo pacient
Kur tumori zbulohet herët dhe mëlçia ruan funksion të mirë, heqja kirurgjikale mund të ofrojë mundësi shërimi. Transplanti zëvendëson njëkohësisht organin e dëmtuar dhe largon tumorin, por zbatohet vetëm te pacientë që plotësojnë kritere të caktuara.
Për vatra të vogla mund të përdoret ablacioni me nxehtësi, i cili shkatërron qelizat malinje pa kirurgji të gjerë. Në fazat e ndërmjetme përdoret shpesh kemoembolizimi, ku bllokohet furnizimi i tumorit me gjak dhe jepet trajtim lokalisht. Radioembolizimi dhe radioterapia e fokusuar janë alternativa në raste të përzgjedhura.
Në sëmundjen e paoperueshme ose metastatike, imunoterapia dhe barnat e synuara kanë zgjeruar ndjeshëm mundësitë. Kombinime të ndryshme mund të ngadalësojnë përparimin dhe të zgjasin mbijetesën, por zgjedhja varet nga funksioni hepatik, rreziku i gjakderdhjes, sëmundjet shoqëruese dhe trajtimet e mëparshme. Vendimi duhet marrë nga një ekip me hepatolog, onkolog, kirurg, radiolog dhe specialist të ndërhyrjeve.
Parandalimi dhe zbulimi i hershëm
Vaksinimi kundër hepatitit B ul rrezikun e infeksionit dhe, në afat të gjatë, të tumorit. Hepatiti C mund të shërohet në shumicën dërrmuese të rasteve me barna antivirale, ndërsa trajtimi i hepatitit B zvogëlon dëmtimin dhe mundësinë e komplikimeve.
Kufizimi i alkoolit, mos pirja e duhanit, mbajtja e peshës së shëndetshme dhe kontrolli i diabetit ndihmojnë në mbrojtjen e organit. Personat me cirrozë ose kategori të tjera me rrezik të lartë zakonisht ndiqen me ekografi çdo gjashtë muaj, sipas vlerësimit të mjekut. Zbulimi para shfaqjes së simptomave rrit ndjeshëm mundësinë për trajtime me synim shërimin.