Aborti është ndërprerja e një shtatzënie përpara se fetusi të jetë në gjendje të jetojë në mënyrë të pavarur. Në mjekësi, termi përdoret si për humbjen spontane të shtatzënisë, ashtu edhe për ndërprerjen e induktuar me barna ose procedurë. Këto janë situata të ndryshme, por të dyja kërkojnë informacion të saktë, vlerësim profesional dhe kujdes që respekton shëndetin fizik e emocional të pacientes.
Aborti spontan, i njohur zakonisht si humbje e shtatzënisë, ndodh pa ndërhyrje të qëllimshme. Shumica e rasteve të hershme lidhen me ndryshime kromozomike që pengojnë zhvillimin normal të embrionit. Aktivitetet e zakonshme, puna, ushtrimet e moderuara ose marrëdhëniet seksuale zakonisht nuk janë shkaku. Humbja mund të shoqërohet me gjakderdhje vaginale, dhimbje në fund të barkut, ngërçe dhe dalje lëngjesh ose indesh, por ndonjëherë zbulohet vetëm gjatë ekografisë.
Ndërprerja e induktuar kryhet për arsye të ndryshme personale ose mjekësore. Vendimi dhe mënyra e trajtimit varen nga kohëzgjatja e shtatzënisë, gjendja shëndetësore, preferencat e pacientes, mundësitë e shërbimit dhe kuadri ligjor i vendit. Kur përdoret një metodë e rekomanduar, e përshtatshme për javët e shtatzënisë dhe me mbështetje profesionale, procedura konsiderohet përgjithësisht e sigurt.
Metodat mjekësore dhe procedurale
Aborti me barna përdor medikamente që ndërpresin vazhdimin e shtatzënisë dhe nxisin kontraktimet e mitrës. Regjimi i zakonshëm përfshin mifepristonin të ndjekur nga misoprostoli; në rrethana të caktuara mund të përdoret edhe vetëm misoprostoli. Doza, mënyra e marrjes dhe ndjekja duhet të përcaktohen sipas javëve të shtatzënisë dhe udhëzimit mjekësor, jo nga këshilla të pakontrolluara në internet.
Pas medikamenteve priten ngërçe dhe gjakderdhje, shpesh më të forta se menstruacionet. Mund të shfaqen të përziera, diarre, lodhje, të dridhura ose temperaturë e përkohshme. Pacientja duhet të dijë paraprakisht çfarë konsiderohet normale, cilat barna kundër dhimbjes mund të përdorë dhe si konfirmohet përfundimi i procesit.
Metoda procedurale kryhet në klinikë ose spital. Në fazat e hershme përdoret zakonisht aspirimi me vakum, ndërsa në shtatzëni më të avancuar mund të nevojiten teknika të tjera të specializuara. Lloji i anestezisë dhe kohëzgjatja e qëndrimit ndryshojnë sipas procedurës dhe gjendjes së pacientes.
Vlerësimi para dhe kujdesi pas ndërhyrjes
Para trajtimit kontrollohen historia mjekësore, kohëzgjatja e shtatzënisë dhe mundësia e një shtatzënie jashtë mitrës. Sipas rastit mund të kryhen ekografi, analiza gjaku dhe përcaktimi i grupit të gjakut. Dhimbja e fortë vetëm në njërën anë, dhimbja në shpatull, marramendja ose të fikëtit mund të sinjalizojnë shtatzëni ektopike dhe kërkojnë vlerësim urgjent.
Pas abortit është e zakonshme të ketë gjakderdhje dhe ngërçe për disa ditë, me intensitet që duhet të ulet gradualisht. Ndjekja mund të përfshijë test shtatzënie, konsultë telefonike, kontroll klinik ose ekografi, në varësi të metodës dhe ecurisë. Udhëzimet e dhëna nga shërbimi shëndetësor duhet të ndiqen me kujdes.
Ndihma urgjente nevojitet kur gjakderdhja është shumë e madhe dhe mbush shpejt disa peceta higjienike, kur dhimbja është e fortë dhe nuk qetësohet, ose kur shfaqen dobësi e theksuar dhe të fikët. Temperaturë e vazhdueshme, sekrecione me erë të pazakontë, përkeqësim i gjendjes apo vazhdimi i shenjave të shtatzënisë kërkojnë gjithashtu kontroll të shpejtë.
Rreziqet dhe ndikimi në fertilitet
Komplikimet janë të rralla kur kujdesi kryhet në kushte të sigurta, por mund të përfshijnë abort jo të plotë, gjakderdhje të rëndë, infeksion ose dëmtim të mitrës dhe qafës së saj. Rreziku rritet me avancimin e shtatzënisë dhe sidomos kur përdoren metoda të pasigurta, instrumente të papërshtatshme ose barna me origjinë të panjohur.
Një abort pa komplikime zakonisht nuk e ul mundësinë për të mbetur shtatzënë në të ardhmen. Fertiliteti mund të rikthehet shpejt, ndaj një shtatzëni e re është e mundur para menstruacionit të ardhshëm. Metodat kontraceptive mund të diskutohen dhe, në shumë raste, të fillohen menjëherë, nëse pacientja i dëshiron dhe nuk ka kundërindikacione.
Mbështetja emocionale dhe parandalimi
Përjetimi emocional ndryshon. Disa persona ndiejnë lehtësim, të tjerë trishtim, faj, ankth ose një përzierje emocionesh. Pas një aborti spontan, dhimbja emocionale mund të jetë veçanërisht e fortë. Mbështetja nga familja, mjeku ose një profesionist i shëndetit mendor mund të ndihmojë kur shqetësimi zgjat ose ndikon në jetën e përditshme.
Parandalimi i shtatzënive të paplanifikuara mbështetet te edukimi seksual, qasja në kontracepsion dhe përdorimi i saktë i metodës së zgjedhur. Megjithatë, asnjë masë nuk e eliminon plotësisht mundësinë e një shtatzënie të papritur. Në çdo rast, vendimet mjekësore duhet të merren pa presion, me informacion të kuptueshëm, privatësi dhe mundësi reale për të kërkuar ndihmë.