Abscesi i mëlçisë është një grumbullim i kufizuar materiali të infektuar brenda indit hepatik. Gjendja konsiderohet serioze, sepse infeksioni mund të përparojë shpejt, të kalojë në qarkullimin e gjakut ose të dëmtojë organet përreth. Me diagnostikim të hershëm dhe trajtim të përshtatshëm, shumica e pacientëve mund të shërohen, por vonesa rrit rrezikun e sepsisit, çarjes së vatrës dhe komplikimeve të tjera.
Forma më e zakonshme është abscesi piogjen, i shkaktuar nga bakteret. Një formë tjetër lidhet me parazitin Entamoeba histolytica dhe njihet si absces amebik. Infeksionet kërpudhore janë më të rralla dhe shfaqen kryesisht te personat me imunitet të dobësuar. Përcaktimi i shkaktarit është i rëndësishëm, pasi trajtimi ndryshon sipas origjinës së infeksionit.
Si krijohet infeksioni në mëlçi
Bakteret mund të arrijnë në mëlçi nëpërmjet kanaleve biliare, venës portale ose qarkullimit të përgjithshëm të gjakut. Sëmundjet e rrugëve biliare, përfshirë bllokimin nga gurët, inflamacionin dhe ndërhyrjet e mëparshme, përbëjnë një burim të rëndësishëm. Infeksioni mund të përhapet edhe nga apendiciti, divertikuliti, perforimi i zorrëve, pankreatiti ose vatra të tjera brenda abdomenit.
Në disa raste, mikroorganizmat hyjnë pas traumave, operacioneve ose procedurave të kryera në mëlçi dhe rrugët biliare. Ndonjëherë burimi nuk identifikohet. Diabeti, mosha e avancuar, sëmundjet malinje, përdorimi i barnave që ulin imunitetin dhe gjendjet e rënda kronike mund ta shtojnë ndjeshmërinë ndaj kësaj sëmundjeje.
Abscesi amebik zhvillohet kur paraziti kalon nga zorra nëpërmjet qarkullimit portal. Rreziku lidhet veçanërisht me qëndrimin ose udhëtimin në zona ku higjiena, kanalizimet dhe siguria e ujit janë të pamjaftueshme.
Simptomat mund të jenë të paqarta
Temperatura, të dridhurat dhe dhimbja në pjesën e sipërme të djathtë të barkut janë ndër shenjat më tipike. Dhimbja mund të përhapet drejt shpatullës së djathtë ose shpinës dhe shpesh shoqërohet me ndjeshmëri poshtë brinjëve. Disa pacientë kanë lodhje, humbje oreksi, të përziera, të vjella dhe rënie në peshë.
Verdhëza nuk shfaqet në çdo rast, por mund të tregojë përfshirje të rrugëve biliare ose dëmtim më të madh të funksionit hepatik. Te të moshuarit dhe personat me imunitet të dobët, simptomat mund të jenë më pak të dukshme. Ndonjëherë paraqitja kryesore është vetëm temperatura e vazhdueshme, dobësia ose hutimi.
Si vendoset diagnoza
Vlerësimi përfshin analizat e gjakut, të cilat mund të tregojnë rritje të qelizave të bardha, shenja inflamacioni dhe ndryshime të enzimave të mëlçisë. Kulturat e gjakut ndihmojnë në identifikimin e bakterit, megjithëse jo gjithmonë japin rezultat pozitiv.
Ekografia është shpesh ekzaminimi i parë, ndërsa tomografia e kompjuterizuar jep informacion më të hollësishëm për madhësinë, numrin dhe vendndodhjen e vatrave. Kur kryhet aspirimi ose drenimi, materiali dërgohet për analiza mikrobiologjike. Kjo lejon përshtatjen e antibiotikut sipas mikroorganizmit dhe ndjeshmërisë së tij ndaj barnave.
Antibiotikët dhe drenimi
Trajtimi i abscesit piogjen zakonisht nis me antibiotikë që mbulojnë bakteret e zorrëve dhe mikroorganizmat anaerobë. Më pas terapia përshtatet sipas kulturave dhe gjendjes klinike. Kohëzgjatja nuk është e njëjtë për të gjithë dhe varet nga madhësia e vatrës, drenimi, përgjigjja ndaj mjekimit dhe sëmundjet shoqëruese.
Për vatra të mëdha, të ndara në disa dhoma ose që nuk përmirësohen vetëm me barna, nevojitet drenim. Metoda më e përdorur është vendosja e një kateteri përmes lëkurës, nën drejtimin e ekografisë ose tomografisë. Aspirimi me gjilpërë mund të përdoret në raste të zgjedhura. Kirurgjia rezervohet kur drenimi perkutan dështon, vatra është e paarritshme, ka çarje ose duhet trajtuar një problem tjetër abdominal.
Forma amebike trajtohet me barna kundër parazitit, të ndjekura nga një preparat që pastron infeksionin e mbetur në zorrë. Drenimi nuk kërkohet gjithmonë, por mund të nevojitet kur rreziku i çarjes është i lartë ose nuk ka përmirësim.
Kur kërkohet ndihmë e menjëhershme
Temperatura e lartë me dhimbje të fortë në anën e djathtë të barkut kërkon kontroll të shpejtë, sidomos te personat me diabet, sëmundje biliare ose imunitet të ulët. Urgjencë përbëjnë rënia e tensionit, frymëmarrja e shpejtë, hutimi, të fikëtit, verdhëza e theksuar dhe përkeqësimi i shpejtë.
Pa trajtim, abscesi mund të çajë në zgavrën abdominale, kraharor ose perikard, të shkaktojë sepsis dhe të përhapë infeksionin në organe të tjera. Ndjekja pas terapisë është e domosdoshme për të konfirmuar zvogëlimin e vatrës dhe për të trajtuar shkakun që e krijoi.