Abdomeni është pjesa e trupit që shtrihet midis kraharorit dhe legenit. Në të folurën e përditshme shpesh quhet “bark” ose ngatërrohet me stomakun, por në të vërtetë përfshin një hapësirë shumë më të gjerë, ku ndodhen organe të tretjes, pjesë të sistemit urinar, enë të mëdha gjaku, nerva dhe struktura mbështetëse. Kufiri i sipërm formohet kryesisht nga diafragma, ndërsa poshtë vazhdon drejt zgavrës së legenit.
Rëndësia mjekësore e kësaj zone lidhet me numrin e madh të organeve që funksionojnë pranë njëri-tjetrit. Një shqetësim në bark mund të vijë nga aparati tretës, veshkat, rrugët urinare, enët e gjakut, muskujt ose organet riprodhuese. Për këtë arsye, vendndodhja e dhimbjes është e dobishme, por jo gjithmonë tregon me saktësi burimin e saj.
Si ndërtohet muri abdominal
Muri i abdomenit nuk është vetëm një shtresë e jashtme. Ai përbëhet nga lëkura, indi nënlëkuror, shtresa të ndryshme fasciale dhe disa grupe muskujsh. Muskujt e drejtë, të pjerrët dhe tërthorë të barkut mbrojnë organet, mbështesin shtyllën kurrizore dhe ndihmojnë gjatë frymëmarrjes, kollitjes, jashtëqitjes, urinimit dhe ngritjes së peshave.
Dobësimi i një pjese të këtij muri mund të favorizojë krijimin e hernies. Në këtë rast, yndyra ose një pjesë e zorrës shtyhet përmes një pike më të dobët dhe mund të krijojë një fryrje të dukshme. Jo çdo hernie shkakton dhimbje, por një fryrje e fortë, shumë e dhimbshme ose që nuk rikthehet brenda kërkon kontroll të shpejtë.
Organet kryesore të abdomenit
Brenda kësaj hapësire gjenden stomaku, pjesa më e madhe e zorrëve, mëlçia, fshikëza e tëmthit, pankreasi dhe shpretka. Veshkat dhe pjesë të tjera ndodhen më prapa, në zonën retroperitoneale. Nëpër abdomen kalojnë gjithashtu aorta dhe vena kava e poshtme, të cilat transportojnë sasi të mëdha gjaku.
Organet nuk qëndrojnë të lira. Shumë prej tyre mbulohen ose mbështeten nga peritoneumi, një membranë e hollë me shtresë parietale dhe viscerale. Mesenteret dhe ligamentet peritoneale ndihmojnë në fiksimin e strukturave, ndërsa shërbejnë si rrugë kalimi për enët, nervat dhe kanalet limfatike.
Për orientim, profesionistët e shëndetësisë e ndajnë barkun në katër kuadrante ose në nëntë rajone anatomike. Kjo mënyrë përshkrimi ndihmon gjatë ekzaminimit dhe raportimit të simptomave. Për shembull, dhimbja poshtë në të djathtë mund të ngrejë dyshimin për apendicit, por mund të lidhet edhe me zorrët, rrugët urinare ose organet riprodhuese.
Dhimbja dhe shqetësimet abdominale
Dhimbja e barkut është një simptomë shumë e zakonshme. Ajo mund të jetë e përkohshme dhe të vijë nga gazrat, mostretja, kapsllëku ose një infeksion i lehtë gastrointestinal. Në raste të tjera lidhet me gurët në tëmth ose në veshka, inflamacionin e pankreasit, ulcerën, bllokimin e zorrëve, apendicitin apo sëmundje të tjera që kërkojnë trajtim.
Intensiteti nuk e tregon gjithmonë seriozitetin. Një problem funksional mund të shkaktojë dhimbje të fortë, ndërsa disa gjendje të rrezikshme mund të nisin me shqetësime të moderuara. Mjeku vlerëson vendin, kohëzgjatjen, përhapjen, lidhjen me ushqimin dhe praninë e temperaturës, të vjellave, diarresë, kapsllëkut, verdhëzës ose ndryshimeve urinare.
Fryrja është një tjetër ankesë e shpeshtë. Ajo mund të lidhet me grumbullim gazrash, ushqime të caktuara, kapsllëk ose çrregullime të tretjes. Kur barku zmadhohet vazhdimisht, shoqërohet me humbje peshe, gjakderdhje, ngopje të shpejtë ose dhimbje të vazhdueshme, nevojitet vlerësim mjekësor.
Si ekzaminohet abdomeni
Kontrolli fillon me vëzhgimin e formës, fryrjeve, shenjave në lëkurë dhe lëvizjeve të frymëmarrjes. Mjeku dëgjon tingujt e zorrëve, prek zona të ndryshme dhe kontrollon nëse ka ndjeshmëri, ngurtësi, zmadhim organesh apo masa të pazakonta. Analizat e gjakut dhe urinës zgjidhen sipas simptomave.
Ekografia përdor valë zanore dhe është veçanërisht e dobishme për mëlçinë, fshikëzën e tëmthit, veshkat, shpretkën dhe aortën abdominale. Tomografia e kompjuterizuar jep pamje të hollësishme dhe përdoret shpesh për dhimbje akute, trauma, gurë, inflamacion ose tumore. Rezonanca magnetike dhe endoskopia rezervohen për pyetje më specifike klinike.
Kur simptomat kërkojnë urgjencë
Ndihma e menjëhershme është e nevojshme kur dhimbja nis papritur dhe është e fortë, barku bëhet i ngurtë, shfaqen të vjella me gjak, feçe të zeza ose gjakderdhje e dukshme. Shenja alarmi janë edhe të fikëtit, vështirësia në frymëmarrje, temperatura e lartë me përkeqësim, të vjellat e pandalshme dhe pamundësia për të nxjerrë jashtëqitje ose gazra.
Vlerësim urgjent kërkohet gjithashtu pas një goditjeje të fortë në bark, gjatë shtatzënisë kur ka dhimbje ose gjakderdhje, si dhe kur shqetësimi shoqërohet me dhimbje në kraharor. Trajtimi me barna kundër dhimbjes pa përcaktuar shkakun mund të vonojë ndihmën e nevojshme, ndaj simptomat e reja, të forta ose progresive nuk duhen neglizhuar.