Abazia është term mjekësor që përshkruan pamundësinë për të ecur normalisht, edhe pse personi mund të jetë në gjendje t’i lëvizë këmbët në pozicione të tjera. Ajo nuk është një sëmundje e vetme, por një shenjë klinike që mund të lidhet me probleme të ndryshme neurologjike, funksionale ose, më rrallë, me kufizime të rënda fizike. Kur vështirësia për të ecur shoqërohet edhe me pamundësinë për të qëndruar në këmbë pa mbështetje, përdoret shpesh termi astazi-abazi.
Në praktikën moderne, mjekët nuk e vendosin diagnozën vetëm nga pamja e ecjes. E njëjta vështirësi mund të shkaktohet nga dëmtime të trurit, çrregullime të ekuilibrit, dobësi muskulore, probleme të koordinimit ose nga një çrregullim neurologjik funksional. Për këtë arsye, çdo humbje e re e aftësisë për të ecur kërkon vlerësim profesional.
Si mund të shfaqet abazia
Pamja klinike ndryshon nga një pacient te tjetri. Disa persona nuk arrijnë të hedhin hapin e parë, ndërsa të tjerë ecin me lëkundje të mëdha, gjunjë që përkulen papritur ose hapa të parregullt. Mund të krijohet ndjesia se këmbët nuk binden, se trupi tërhiqet në njërën anë ose se ekuilibri humbet sapo personi ngrihet.
Në disa raste, lëvizjet e këmbëve gjatë qëndrimit shtrirë janë relativisht të ruajtura. Te forma funksionale, modeli i ecjes mund të ndryshojë sipas ritmit, shpërqendrimit ose detyrës së kryer. Kjo nuk do të thotë se simptoma është e shtirur. Çrregullimet neurologjike funksionale janë reale dhe lidhen me mënyrën se si truri kontrollon lëvizjen, jo domosdoshmërisht me një dëmtim strukturor të dukshëm.
Shkaqet e mundshme
Abazia mund të shfaqet pas një goditjeje në tru, dëmtimit të zonave që kontrollojnë ekuilibrin dhe koordinimin, sëmundjes së Parkinsonit ose çrregullimeve të tjera të sistemit nervor. Edhe problemet e palcës kurrizore, nervave periferikë, muskujve, aparatit vestibular ose nyjeve mund ta bëjnë ecjen shumë të vështirë.
Një grup tjetër përfshin çrregullimet funksionale të ecjes. Ato mund të nisin papritur ose pas një dëmtimi, sëmundjeje, periudhe stresi apo lodhjeje të zgjatur, por jo çdo pacient ka një shkak psikologjik të dallueshëm. Ankthi, frika nga rrëzimi, dhimbja dhe shmangia e aktivitetit mund ta përkeqësojnë më tej modelin e lëvizjes.
Mjeku duhet ta dallojë abazinë nga ataksia, paraliza, marramendja, dobësia e përgjithshme dhe problemet ortopedike. Këto gjendje mund të duken të ngjashme, por kërkojnë trajtime të ndryshme.
Si vendoset diagnoza
Vlerësimi nis me pyetje mbi kohën e fillimit, mënyrën e përparimit, rrëzimet, dhimbjen, marramendjen, barnat dhe sëmundjet e mëparshme. Neurologu kontrollon forcën, reflekset, ndjeshmërinë, koordinimin, ekuilibrin dhe mënyrën se si ndryshon ecja në situata të ndryshme.
Sipas rastit, mund të nevojiten rezonancë magnetike ose tomografi e trurit dhe shtyllës kurrizore, analiza gjaku, vlerësim i nervave dhe muskujve, si edhe kontrolle të dëgjimit e ekuilibrit. Te një çrregullim funksional, diagnoza duhet të mbështetet në shenja pozitive gjatë ekzaminimit, si ndryshueshmëria e modelit ose përmirësimi me një mënyrë tjetër lëvizjeje, dhe jo vetëm në faktin që analizat dalin normale.
Trajtimi varet nga shkaku
Nuk ekziston një terapi e vetme për abazinë. Nëse shkaku është goditja në tru, infeksioni, inflamacioni, dëmtimi nervor ose një sëmundje degjenerative, trajtohet problemi bazë dhe nis rehabilitimi. Fizioterapia synon forcën, koordinimin, ekuilibrin dhe rikthimin gradual të sigurisë gjatë ecjes. Pajisjet ndihmëse përdoren kur janë të nevojshme, por duhet të përshtaten nga profesionistët.
Në format funksionale, shpjegimi i qartë i diagnozës dhe fizioterapia e specializuar janë pjesë qendrore të trajtimit. Ushtrimet përqendrohen te rikthimi i lëvizjeve automatike, ndryshimi i ritmit dhe ulja e vëmendjes së tepërt ndaj çdo hapi. Terapia okupacionale ndihmon në aktivitetet e përditshme, ndërsa mbështetja psikologjike mund të jetë e dobishme kur ka ankth, traumë, depresion ose frikë të fortë nga rrëzimi.
Kur kërkohet ndihmë urgjente
Pamundësia e papritur për të ecur, veçanërisht kur shoqërohet me dobësi në njërën anë, shtrembërim të fytyrës, vështirësi në të folur, ndryshim të shikimit, marramendje të fortë ose dhimbje koke të pazakontë, mund të tregojë goditje në tru. Në këtë situatë kërkohet menjëherë ndihmë emergjente.
Vlerësim i shpejtë nevojitet edhe kur simptomat shfaqen pas traume, përkeqësohen me shpejtësi ose shoqërohen me humbje të kontrollit të urinës dhe zorrëve, mpirje të gjerë, temperaturë apo dobësi progresive. Sa më herët të përcaktohet shkaku, aq më i qartë bëhet plani i trajtimit dhe rehabilitimit.