Duodeni është pjesa e parë e zorrës së hollë dhe segmenti ku ushqimi i përpunuar në stomak përzihet me tëmthin, lëngun pankreatik dhe sekrecionet e vetë zorrës. Ai nis menjëherë pas pilorit dhe përfundon aty ku vazhdon jejunumi. Me gjatësi afërsisht 25–30 centimetra, është pjesa më e shkurtër dhe njëkohësisht më e gjerë e zorrës së hollë. Forma e tij ngjan me shkronjën C dhe rrethon në pjesën më të madhe kokën e pankreasit. Kjo afërsi shpjegon pse kanalet pankreatike hapen pikërisht në këtë zonë dhe pse sëmundjet e njërit organ mund të ndikojnë te tjetri.
Pozicioni i duodenit e vendos atë në qendër të tretjes kimike. Përmbajtja që mbërrin nga stomaku është ende acide dhe vetëm pjesërisht e zbërthyer. Brenda këtij segmenti, aciditeti neutralizohet gradualisht, ndërsa proteinat, yndyrat dhe karbohidratet përgatiten për përthithjen që vazhdon në pjesët e tjera të zorrës së hollë.
Katër pjesët anatomike
Duodeni ndahet në katër segmente: pjesa e sipërme, zbritëse, horizontale dhe ngjitëse. Pjesa e sipërme fillon te pilori. Segmenti i saj i parë quhet shpesh bulbi duodenal dhe është më i lëvizshëm se pjesa tjetër. Pas tij, zorra kthehet poshtë dhe formon pjesën zbritëse, e cila shtrihet pranë kokës së pankreasit.
Pjesa e tretë kalon horizontalisht përpara shtyllës kurrizore dhe enëve të mëdha të barkut. Ajo ndodhet pas enëve mezenterike superiore, një marrëdhënie e rëndësishme anatomike. Segmenti i katërt ngjitet drejt anës së majtë dhe përfundon në kthesën duodenojejunale. Kjo pikë mbështetet nga një strukturë muskulore dhe fibroze e njohur si muskuli pezullues i duodenit.
Pjesa më e madhe e këtij organi ndodhet pas peritoneumit dhe është e fiksuar në murin e pasmë të barkut. Vetëm zona fillestare ka lëvizshmëri më të madhe. Afërsia me mëlçinë, fshikëzën e tëmthit, pankreasin, veshkën e djathtë dhe enët kryesore e bën duodenin një pikë të rëndësishme orientimi në anatominë abdominale.
Lidhja me pankreasin dhe rrugët biliare
Në murin e pjesës zbritëse gjendet papila e madhe duodenale. Këtu hapen zakonisht kanali kryesor pankreatik dhe kanali i përbashkët biliar, shpesh pasi bashkohen në një zgjerim të vogël të quajtur ampula hepatopankreatike. Kalimi i sekrecioneve kontrollohet nga një sistem muskulor i njohur si sfinkteri i Oddit.
Tëmthi ndihmon në copëtimin e yndyrave në pika më të vogla, duke ua lehtësuar enzimave veprimin. Lëngu pankreatik sjell enzima që zbërthejnë yndyrat, proteinat dhe karbohidratet, si edhe bikarbonat që ul aciditetin. Te disa njerëz, një kanal pankreatik ndihmës hapet më lart, në papilën e vogël duodenale.
Muri dhe gjëndrat mbrojtëse
Muri përbëhet nga mukoza, nënmukoza, shtresa muskulore dhe mbulesa e jashtme. Sipërfaqja e brendshme ka vile dhe mikrovile, të cilat zmadhojnë zonën e kontaktit me përmbajtjen ushqimore. Ndërmjet tyre gjenden kriptat e zorrës, ku prodhohen qeliza të reja dhe sekrecione.
Tipar dallues janë gjëndrat e Brunnerit, të vendosura kryesisht në nënmukozën e pjesës së afërt. Ato çlirojnë mukus të pasur me bikarbonat, i cili ndihmon në neutralizimin e acidit dhe mbron sipërfaqen e brendshme. Kjo mbrojtje është e nevojshme sepse kimusi që vjen nga stomaku mund të dëmtojë indet nëse mbetet tepër acid.
Furnizimi me gjak dhe nervat
Qarkullimi arterial vjen nga dy drejtime. Pjesa e afërt furnizohet kryesisht nga degët pankreatikoduodenale superiore, të lidhura me trungun celiak, ndërsa pjesa më e largët merr gjak nga arteriet pankreatikoduodenale inferiore, degë të arteries mezenterike superiore. Këto enë formojnë lidhje rreth kokës së pankreasit.
Gjaku venoz derdhet në sistemin portal dhe më pas drejtohet drejt mëlçisë. Kontrolli nervor përfshin fibra parasimpatike nga nervi vag dhe fibra simpatike që arrijnë përmes pleksuseve abdominale. Sistemi nervor enterik në mur koordinon lëvizjen, përzierjen dhe kalimin e përmbajtjes.
Roli në tretje dhe përthithje
Duodeni nuk është thjesht një tub kalimi. Ai rregullon shpejtësinë me të cilën stomaku zbraz përmbajtjen dhe merr pjesë në sinjale hormonale që ndikojnë pankreasin, fshikëzën e tëmthit dhe oreksin. Sekretina nxit çlirimin e bikarbonatit, ndërsa kolecistokinina stimulon enzimat pankreatike dhe tkurrjen e fshikëzës së tëmthit.
Këtu nis edhe përthithja e disa lëndëve, veçanërisht e hekurit dhe kalciumit. Përzierja e saktë e ushqimit me sekrecionet krijon kushtet që tretja dhe përthithja të vazhdojnë në jejunum dhe ileum. Për këtë arsye, funksionimi i rregullt i duodenit është vendimtar për shfrytëzimin e lëndëve ushqyese dhe mbrojtjen e pjesës tjetër të zorrës së hollë.