Diafragma është muskuli kryesor i frymëmarrjes dhe një nga strukturat më të rëndësishme që ndajnë pjesët e brendshme të trupit. Ajo shtrihet në formë kupole ndërmjet kraharorit dhe barkut, duke krijuar dyshemenë e zgavrës torakale dhe çatinë e zgavrës abdominale. Mbi të ndodhen mushkëritë dhe zemra, ndërsa poshtë saj vendosen mëlçia, stomaku, shpretka dhe organe të tjera të barkut.
Megjithëse vepron vazhdimisht pa ndërhyrjen tonë të vetëdijshme, lëvizja e saj mund të kontrollohet përkohësisht gjatë mbajtjes së frymës, të folurit, këndimit ose ushtrimeve të frymëmarrjes. Çdo tkurrje ndryshon vëllimin dhe presionin brenda kraharorit, duke bërë të mundur hyrjen dhe daljen e ajrit nga mushkëritë.
Forma dhe vendosja anatomike
Në gjendje të çlodhur, muskuli ka dy kupola. Ana e djathtë zakonisht qëndron pak më lart, kryesisht për shkak të mëlçisë që ndodhet menjëherë poshtë saj. Ana e majtë lidhet më ngushtë me stomakun dhe shpretkën. Në qendër gjendet një pjesë e fortë fibroze, e quajtur tendina qendrore, ku bashkohen fibrat muskulore që vijnë nga periferia.
Sipërfaqja e sipërme është e mbuluar nga pleura në zonat pranë mushkërive dhe lidhet në qendër me cipën që rrethon zemrën. Sipërfaqja e poshtme mbulohet kryesisht nga peritoneumi dhe përshtatet me formën e organeve abdominale. Këto marrëdhënie shpjegojnë pse lëvizjet e frymëmarrjes ndikojnë njëkohësisht në kraharor dhe në bark.
Pikat e lidhjes dhe pjesët muskulore
Fibrat e diafragmës ndahen në pjesë sternale, brinjore dhe lumbare. Pjesa sternale lidhet me pjesën e poshtme të kockës së kraharorit. Fibrat brinjore fiksohen në brinjët e poshtme dhe në kërcet e tyre, ndërsa pjesa lumbare lidhet me shtyllën kurrizore përmes strukturave të forta të quajtura shtylla ose krura.
Krura e djathtë është zakonisht më e gjatë se e majta. Së bashku me ligamentet harkore, ato e ankorojnë muskulin në pjesën e pasme të trupit. Nga këto pika, fibrat drejtohen lart dhe nga brenda, për t’u bashkuar me tendinën qendrore. Ky organizim i jep strukturës forcë, por edhe elasticitetin e nevojshëm për mijëra cikle frymëmarrjeje çdo ditë.
Hapjet kryesore të diafragmës
Edhe pse ndan dy zgavra, kjo pengesë muskulore nuk është plotësisht e mbyllur. Në të kalojnë enë gjaku, nerva dhe pjesë të aparatit tretës. Tri hapjet kryesore njihen si ajo e venës kava, e ezofagut dhe e aortës.
Vena kava e poshtme kalon përmes tendinës qendrore dhe transporton gjakun nga pjesa e poshtme e trupit drejt zemrës. Ezofagu kalon nëpër një hapje të rrethuar nga fibra muskulore, së bashku me degë të nervit vag. Tkurrja e fibrave përreth ndihmon në mbështetjen e lidhjes ndërmjet ezofagut dhe stomakut. Aorta kalon më prapa, së bashku me kanalin kryesor limfatik, pa u ngjeshur drejtpërdrejt nga tkurrjet e muskulit.
Si ndihmon në frymëmarrje
Gjatë thithjes së ajrit, diafragma tkurret, kupolat ulen dhe tendina qendrore lëviz poshtë. Hapësira brenda kraharorit zmadhohet, presioni bie dhe mushkëritë zgjerohen. Në të njëjtën kohë, përmbajtja e barkut shtyhet lehtë poshtë dhe përpara, prandaj muri abdominal mund të dalë jashtë gjatë një frymëmarrjeje të thellë.
Gjatë nxjerrjes së qetë të ajrit, muskuli çlodhet dhe rikthehet në formën e tij të harkuar. Zvogëlimi i vëllimit të kraharorit ndihmon ajrin të largohet. Kur frymëmarrja bëhet më e fortë, si gjatë vrapimit, kollitjes ose teshtitjes, aktivizohen edhe muskujt ndërbrinjorë dhe abdominalë.
Nervat dhe furnizimi me gjak
Lëvizja kontrollohet nga nervi frenik në secilën anë. Këto nerva e kanë origjinën kryesisht në segmentet cervikale C3, C4 dhe C5 dhe zbresin nga qafa drejt kraharorit. Secili kontrollon kryesisht gjysmën përkatëse të muskulit. Sinjalet ndijore nga pjesa qendrore përcillen gjithashtu përmes nervave frenikë, ndërsa zonat periferike marrin ndjeshmëri nga nervat e poshtëm ndërbrinjorë.
Furnizimi me gjak sigurohet nga disa degë arteriale që vijnë nga kraharori dhe barku. Ky rrjet i gjerë mbështet punën e pandërprerë të fibrave dhe u siguron atyre oksigjenin e nevojshëm.
Funksione përtej frymëmarrjes
Rritja e presionit brenda barkut e bën këtë muskul të rëndësishëm gjatë kollitjes, teshtitjes, të vjellave, jashtëqitjes dhe lindjes. Lëvizjet ritmike ndihmojnë gjithashtu kthimin e gjakut venoz dhe qarkullimin limfatik. Në bashkëpunim me muskujt e trungut, ai kontribuon në stabilizimin e shtyllës kurrizore dhe kontrollin e presionit abdominal.
Tkurrjet e papritura dhe të pavullnetshme mund të shkaktojnë lemzën. Në raste të tjera, dëmtimi i nervit frenik, dobësimi i fibrave ose prania e një hapjeje jonormale mund të kufizojnë lëvizjen dhe të ndikojnë në frymëmarrje. Funksionimi i rregullt i diafragmës mbetet thelbësor për ventilimin e mushkërive dhe për bashkërendimin mekanik ndërmjet kraharorit dhe barkut.