Apendiciti, i njohur shpesh në të folur edhe si apandesiti, është inflamacioni i apendiksit, një strukturë e vogël në formë tubi e lidhur me fillimin e zorrës së trashë. Gjendja zakonisht zhvillohet shpejt dhe konsiderohet urgjencë mjekësore, sepse vonesa në trajtim mund të çojë në çarjen e apendiksit, përhapjen e infeksionit në bark dhe komplikime të rënda. Ai mund të shfaqet në çdo moshë, por haset më shpesh te fëmijët më të mëdhenj, adoleshentët dhe të rriturit e rinj.
Si zhvillohet inflamacioni?
Në shumë raste, shkaku i saktë nuk përcaktohet. Problemi mendohet se nis kur hapësira e brendshme e apendiksit bllokohet nga material fekal i ngurtësuar, zmadhimi i indit limfatik pas një infeksioni ose, më rrallë, nga faktorë të tjerë. Bllokimi krijon presion, favorizon shumimin e baktereve dhe pengon furnizimin normal me gjak.
Me përparimin e procesit, muri i organit fryhet dhe dëmtohet. Pa ndërhyrje, ai mund të perforohet, duke lejuar bakteret të kalojnë në zgavrën e barkut. Jo çdo rast ndjek të njëjtin ritëm, ndaj nuk është e mundur të parashikohet në shtëpi nëse gjendja do të mbetet e kufizuar apo do të komplikohet.
Shenjat që kërkojnë vëmendje
Dhimbja e barkut është simptoma më karakteristike. Shpesh fillon pranë kërthizës ose në pjesën qendrore të barkut dhe, brenda disa orësh, zhvendoset në anën e poshtme djathtas. Ajo priret të bëhet e vazhdueshme dhe të përkeqësohet gjatë ecjes, kollitjes, frymëmarrjes së thellë ose lëvizjeve të papritura.
Mund të shfaqen humbje oreksi, të përziera, të vjella, temperaturë e lehtë, fryrje, kapsllëk ose diarre. Renditja e simptomave ka rëndësi: në paraqitjen tipike, dhimbja nis përpara të vjellave. Megjithatë, tabloja nuk është gjithmonë klasike. Pozicioni i apendiksit ndryshon nga një person te tjetri dhe dhimbja mund të ndihet në shpinë, legen ose më lart në bark.
Te fëmijët e vegjël, të moshuarit dhe gratë shtatzëna, shenjat mund të jenë më të paqarta. Një fëmijë mund të jetë i plogësht, të refuzojë ushqimin ose të mos lejojë prekjen e barkut. Gjatë shtatzënisë, vendi i dhimbjes mund të ndryshojë ndërsa mitra zmadhohet. Dhimbja që shtohet vazhdimisht, përhapja e saj në të gjithë barkun, temperatura, dobësia e theksuar ose konfuzioni kërkojnë ndihmë të menjëhershme.
Si vendoset diagnoza?
Nuk ekziston një test i vetëm që e konfirmon gjithmonë apendicitin. Mjeku vlerëson fillimin dhe lëvizjen e dhimbjes, simptomat shoqëruese dhe ndjeshmërinë gjatë kontrollit të barkut. Analizat e gjakut mund të tregojnë shenja inflamacioni ose infeksioni, ndërsa analiza e urinës ndihmon në përjashtimin e infeksioneve urinare dhe gurëve në veshka. Te gratë në moshë riprodhuese mund të nevojitet edhe test shtatzënie.
Ekografia përdoret shpesh te fëmijët dhe gratë shtatzëna, sepse nuk përdor rrezatim. Tomografia e kompjuterizuar ofron pamje më të hollësishme dhe mund të zbulojë perforimin, abscesin ose shkaqe të tjera të dhimbjes. Në situata të caktuara përdoret rezonanca magnetike. Ndonjëherë pacienti mbahet nën vëzhgim dhe rivlerësohet, sidomos kur simptomat sapo kanë filluar.
Trajtimi me operacion ose antibiotikë
Heqja kirurgjikale e apendiksit, e quajtur apendektomi, mbetet trajtimi më i zakonshëm. Shpesh kryhet me laparoskopi, përmes prerjeve të vogla, metodë që zakonisht lidhet me rikuperim më të shpejtë dhe plagë më të vogla. Operacioni i hapur mund të nevojitet kur infeksioni është i përhapur, anatomia është e vështirë ose kirurgu e vlerëson si zgjedhjen më të sigurt.
Në raste të përzgjedhura, të pakomplikuara dhe të konfirmuara me imazheri, antibiotikët mund të përdoren si alternativë ndaj ndërhyrjes së menjëhershme. Kjo qasje nuk është e përshtatshme për të gjithë dhe ekziston mundësia që inflamacioni të rikthehet, duke kërkuar operacion më vonë. Vendimi merret së bashku me ekipin kirurgjikal, duke vlerësuar moshën, gjendjen klinike, praninë e një bllokimi të fortë dhe preferencat e pacientit.
Kur është formuar absces, mund të nevojiten antibiotikë, drenim i qelbit dhe ndërhyrje e planifikuar sipas ecurisë. Peritoniti pas perforimit kërkon trajtim urgjent, pastrim të zgavrës së barkut dhe kujdes të afërt spitalor.
Rikuperimi pas trajtimit
Pas një rasti të pakomplikuar, shumë pacientë ngrihen dhe ushqehen gradualisht brenda një kohe të shkurtër. Kthimi në aktivitet varet nga lloji i operacionit, gjendja e plagës dhe natyra e punës. Ngritja e peshave zakonisht kufizohet për një periudhë të caktuar.
Temperatura, dhimbja që shtohet, skuqja ose rrjedhja nga plaga, të vjellat e vazhdueshme dhe fryrja e theksuar pas daljes nga spitali kërkojnë kontakt me mjekun. Nuk njihet një metodë e sigurt që e parandalon këtë gjendje, ndaj njohja e hershme e shenjave dhe vlerësimi pa vonesë mbeten mbrojtja kryesore ndaj komplikimeve.