Antibiotikët janë barna që vrasin bakteret ose pengojnë shumimin e tyre. Ata kanë ndryshuar rrënjësisht trajtimin e infeksioneve, duke e bërë të mundur shërimin e pneumonisë bakteriale, infeksioneve urinare, meningjitit dhe shumë gjendjeve që dikur shkaktonin pasoja të rënda. Megjithatë, këto medikamente nuk janë qetësues të zakonshëm dhe nuk duhet të përdoren sa herë shfaqen temperaturë, kollë apo dhimbje fyti.
Efektiviteti i tyre varet nga përcaktimi i shkaktarit. Antibiotikët veprojnë kundër baktereve, por jo ndaj viruseve që shkaktojnë ftohjen, gripin, shumicën e rasteve të bronkitit dhe pjesën më të madhe të infeksioneve të zakonshme të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes. Marrja e tyre pa nevojë nuk e shkurton sëmundjen, por e ekspozon pacientin ndaj efekteve anësore dhe favorizon rezistencën bakteriale.
Kur antibiotikët janë të nevojshëm
Mjeku mund t’i përshkruajë kur ka prova ose dyshim të arsyeshëm për një infeksion bakterial. Pneumonia e shkaktuar nga bakteret, infeksionet e caktuara urinare, angina streptokoksike, meningjiti bakterial, sepsisi dhe disa infeksione të lëkurës janë shembuj ku trajtimi mund të jetë jetik.
Jo çdo infeksion bakterial kërkon domosdoshmërisht antibiotik. Disa raste të lehta mund të përmirësohen vetë ose të kenë nevojë vetëm për vëzhgim. Edhe shumë infeksione të sinuseve dhe disa të veshit kalojnë pa këto barna. Vendimi mbështetet te simptomat, kohëzgjatja, ekzaminimi, mosha, sëmundjet shoqëruese dhe, kur nevojitet, analizat laboratorike.
Në infeksione të rënda trajtimi mund të nisë menjëherë, përpara se të dalin kulturat. Më pas antibiotiku përshtatet sipas mikroorganizmit dhe ndjeshmërisë së tij. Qëllimi është të përdoret bari me veprimin më të përshtatshëm, në dozën dhe kohëzgjatjen e nevojshme, pa zgjeruar trajtimin më shumë se duhet.
Pse nuk ndihmojnë kundër virozave
Bakteret dhe viruset kanë strukturë dhe mënyrë shumimi të ndryshme. Antibiotikët godasin procese që gjenden te bakteret, si ndërtimi i murit qelizor ose prodhimi i proteinave. Viruset përdorin qelizat e njeriut për t’u shumuar, ndaj këto barna nuk kanë objektivin ku të veprojnë.
Ngjyra e verdhë ose e gjelbër e sekrecioneve nuk provon vetvetiu praninë e një infeksioni bakterial. Edhe gjatë një viroze mukusi mund të trashet dhe të ndryshojë ngjyrë. Kur simptomat zgjasin, përkeqësohen pas një përmirësimi ose shoqërohen me vështirësi në frymëmarrje, temperaturë të lartë dhe dhimbje të forta, nevojitet rivlerësim mjekësor.
A janë antibiotikët të rrezikshëm?
Kur përdoren drejt, përfitimi i tyre është zakonisht shumë më i madh se rreziku. Megjithatë, çdo antibiotik mund të japë efekte anësore. Më të zakonshmet janë të përzierat, diarreja, dhimbja e barkut, fryrja, skuqjet e lëkurës dhe infeksionet mykotike.
Disa persona përjetojnë reaksion alergjik. Urtikaria, ënjtja e fytyrës ose gjuhës, fishkëllima dhe vështirësia në frymëmarrje mund të tregojnë anafilaksi dhe kërkojnë ndihmë të menjëhershme. Të përzierat ose diarreja e lehtë nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht alergji, ndaj reagimi duhet përshkruar saktë te mjeku.
Përdorimi i antibiotikëve mund të ndryshojë bakteret normale të zorrës dhe të krijojë kushtet për infeksion nga Clostridioides difficile. Shenjat përfshijnë diarre të shpeshtë, dhimbje barku dhe temperaturë gjatë trajtimit ose pas përfundimit të tij. Diarreja e fortë, me gjak, dobësi të madhe ose dehidrim kërkon kontroll të shpejtë.
Rezistenca bakteriale, rreziku që prek të gjithë
Rezistenca krijohet kur bakteret ndryshojnë dhe nuk reagojnë më ndaj barnave që më parë i eliminonin. Nuk është trupi i pacientit që “mësohet” me antibiotikun; janë mikroorganizmat që përzgjidhen dhe mbijetojnë. Ata mund të përhapen te persona të tjerë dhe të shkaktojnë infeksione që kërkojnë trajtime më të gjata, më toksike ose më të kushtueshme.
Përdorimi i panevojshëm, zgjedhja e gabuar, doza jo e përshtatshme dhe vetëtrajtimi e përshpejtojnë këtë proces. Rezistenca është tashmë problem i madh global dhe disa baktere po humbasin ndjeshmërinë edhe ndaj barnave të rezervuara për rastet më të vështira.
Si përdoren në mënyrë të sigurt
Antibiotiku duhet marrë vetëm kur përshkruhet për infeksionin aktual. Nuk duhet ndarë me persona të tjerë, ruajtur për një sëmundje të ardhshme ose marrë nga një recetë e vjetër. Doza, intervali dhe kohëzgjatja ndiqen sipas udhëzimit të mjekut; trajtimi nuk shkurtohet dhe nuk zgjatet me vendim personal.
Pacienti duhet të tregojë alergjitë, shtatzëninë, sëmundjet e veshkave ose mëlçisë dhe barnat e tjera që përdor, sepse mund të ketë ndërveprime. Nëse shfaqen efekte të rënda, përkeqësim ose mungesë përmirësimi, nevojitet kontakt me profesionistin që ka dhënë terapinë. Përdorimi i kujdesshëm mbron njëkohësisht pacientin dhe fuqinë e këtyre barnave për të ardhmen.