Anestezia është përdorimi i barnave dhe teknikave mjekësore për të parandaluar dhimbjen gjatë operacioneve, ekzaminimeve ose procedurave të tjera. Në varësi të ndërhyrjes, pacienti mund të qëndrojë plotësisht zgjuar, të jetë i përgjumur ose të vendoset në një gjendje të kontrolluar pavetëdijeje. Qëllimi nuk kufizohet vetëm te bllokimi i dhimbjes, por përfshin edhe ruajtjen e frymëmarrjes, qarkullimit të gjakut dhe funksioneve të tjera jetësore.
Lloji i anestezisë zgjidhet sipas natyrës dhe kohëzgjatjes së procedurës, moshës, gjendjes shëndetësore, barnave të përdorura dhe preferencave të pacientit. Në disa ndërhyrje kombinohen dy ose më shumë teknika për të siguruar rehati gjatë operacionit dhe kontroll më të mirë të dhimbjes pas tij.
Anestezia e përgjithshme
Anestezia e përgjithshme krijon një gjendje të kontrolluar pavetëdijeje. Pacienti nuk është i vetëdijshëm për procedurën, nuk ndien dhimbje dhe zakonisht nuk ruan kujtime nga ajo periudhë. Barnat mund të jepen nëpërmjet venës, me gaze të thithura ose me kombinimin e të dyja metodave.
Kjo teknikë përdoret zakonisht për operacione të mëdha, të gjata ose ndërhyrje ku pacienti duhet të qëndrojë plotësisht i palëvizshëm. Gjatë saj monitorohen vazhdimisht pulsi, presioni i gjakut, niveli i oksigjenit, frymëmarrja dhe temperatura. Në shumë raste vendoset një pajisje në rrugët e frymëmarrjes për të ndihmuar ventilimin.
Pas zgjimit mund të shfaqen përgjumje, të përziera, të vjella, dridhje, tharje e gojës, dhimbje fyti ose hutim i përkohshëm. Këto shqetësime zakonisht kalojnë, por rikuperimi ndryshon sipas llojit të operacionit, barnave dhe shëndetit të përgjithshëm.
Anestezia rajonale
Anestezia rajonale bllokon ndjeshmërinë në një pjesë më të madhe të trupit, pa e bërë domosdoshmërisht pacientin të pavetëdijshëm. Ilaçi injektohet pranë nervave që përcjellin sinjalet e dhimbjes nga zona ku do të kryhet ndërhyrja. Personi mund të qëndrojë zgjuar ose të marrë edhe sedacion për t’u ndier më i qetë.
Anestezia spinale dhe ajo epidurale janë format më të njohura. Të dyja përdoren për të mpirë pjesën e poshtme të trupit, për shembull gjatë lindjes, operacioneve ortopedike ose ndërhyrjeve në abdomenin e poshtëm. Blloqet nervore periferike mund të mpijnë një krah, këmbë ose zonë tjetër të caktuar.
Përparësia është se mund të sigurojë lehtësim të zgjatur edhe pas operacionit dhe të zvogëlojë nevojën për qetësues të fortë. Efektet e mundshme përfshijnë uljen e tensionit, vështirësi të përkohshme në urinim, dhimbje koke ose mpirje që zgjat më shumë se pritej. Infeksioni, gjakderdhja dhe dëmtimi nervor janë komplikime të rralla.
Anestezia lokale
Anestezia lokale mpin një sipërfaqe të vogël të trupit, ndërsa pacienti mbetet zgjuar dhe i vetëdijshëm. Ajo përdoret gjatë qepjes së një plage, trajtimeve dentare, biopsisë së lëkurës dhe shumë procedurave të vogla. Ilaçi mund të injektohet, të vendoset si krem, xhel ose spërkatës.
Pacienti mund të ndiejë prekje, presion ose lëvizje, por jo dhimbje të mprehtë. Efektet anësore zakonisht kufizohen në ndjesi shpimi, mavijosje ose mpirje të përkohshme. Reaksionet alergjike dhe përhapja e tepërt e ilaçit në qarkullim janë të rralla, por kërkojnë trajtim të menjëhershëm.
Sedacioni
Sedacioni përdor barna që ulin ankthin dhe ndërgjegjësimin pa krijuar gjithmonë pavetëdije të plotë. Ai mund të jetë minimal, i moderuar ose i thellë. Në sedacionin e lehtë pacienti është i qetë dhe komunikon normalisht, ndërsa në nivelin e thellë zgjohet më vështirë dhe mund të ketë nevojë për mbështetje të frymëmarrjes.
Kjo metodë përdoret gjatë endoskopive, procedurave dentare, ndërhyrjeve të shkurtra dhe ekzaminimeve që mund të shkaktojnë ankth. Shpesh kombinohet me anestezi lokale ose rajonale. Pas sedacionit nuk duhet drejtuar automjet, përdorur makineri apo marrë vendime të rëndësishme derisa efekti i barnave të ketë kaluar.
Përgatitja para anestezisë
Para procedurës, pacienti duhet të tregojë të gjitha sëmundjet, alergjitë, operacionet e mëparshme dhe barnat ose suplementet që përdor. Rëndësi kanë problemet e zemrës dhe mushkërive, apnea e gjumit, shtatzënia, reagimet e mëparshme ndaj anestezisë dhe rastet familjare me komplikime të rralla.
Udhëzimet për mosngrënien dhe mospirjen duhet të ndiqen saktësisht, pasi ushqimi në stomak mund të kalojë në mushkëri gjatë pavetëdijes. Barnat nuk duhen ndërprerë pa udhëzim, sidomos holluesit e gjakut, ilaçet e diabetit dhe trajtimet për zemrën.
Komplikimet serioze janë të pazakonta, por mund të përfshijnë probleme me frymëmarrjen, çrregullime të ritmit të zemrës, reaksione alergjike, dëmtime të dhëmbëve ose hutim pas operacionit. Rreziku varet nga procedura dhe shëndeti i pacientit, ndaj vlerësimi para operacionit dhe monitorimi i vazhdueshëm janë pjesë thelbësore e sigurisë.