Alergjia është një reagim i tepruar i sistemit imunitar ndaj një substance që, për shumicën e njerëzve, është e padëmshme. Kjo substancë quhet alergjen dhe mund të jetë poleni, pluhuri i shtëpisë, myku, qimet e kafshëve, një ushqim, ilaç, lateksi ose helmi i insekteve. Kur organizmi i një personi të ndjeshëm e njeh alergjenin si kërcënim, çliron ndërmjetës kimikë, përfshirë histaminën, të cilët shkaktojnë simptomat karakteristike.
Reaksioni mund të mbetet i kufizuar në hundë, sy ose lëkurë, por në raste të tjera prek frymëmarrjen, aparatin tretës dhe qarkullimin e gjakut. Intensiteti nuk është gjithmonë i parashikueshëm. Një person mund të ketë shqetësime të lehta në një ekspozim dhe reagim më të fortë në një tjetër, ndaj historia mjekësore dhe plani i veprimit kanë rëndësi.
Llojet më të zakonshme
Riniti alergjik shfaqet me teshtima, kruarje të hundës, sekrecione të tejdukshme dhe bllokim. Kur shkaktarët janë polenet, simptomat mund të shtohen në periudha të caktuara të vitit. Marimangat e pluhurit, myku dhe kafshët mund të shkaktojnë shqetësime gjatë gjithë vitit. Sytë e skuqur, lotimi dhe kruarja tregojnë shpesh konjuktivit alergjik.
Në lëkurë, reagimi mund të paraqitet si urtikarie, me njolla të ngritura dhe kruajtje, ose si dermatit kontakti pas prekjes së një substance. Ekzema nuk është gjithmonë alergji, por te disa persona mund të përkeqësohet nga faktorë të caktuar.
Alergjia ushqimore mund të japë kruarje në gojë, ënjtje të buzëve, urtikarie, të vjella, dhimbje barku, diarre, kollë ose vështirësi në frymëmarrje. Ajo nuk duhet ngatërruar me intolerancën ushqimore, e cila zakonisht nuk përfshin të njëjtin mekanizëm imunitar. Edhe barnat mund të shkaktojnë reagime, por jo çdo efekt anësor përbën alergji të vërtetë.
Pse zhvillohet alergjia
Prirja ndikohet nga kombinimi i trashëgimisë dhe mjedisit. Personat me familjarë që kanë astmë, ekzemë ose rinit alergjik mund të jenë më të predispozuar, por nuk është e sigurt se do të zhvillojnë të njëjtin problem. Ekspozimet, mosha dhe gjendja e barrierave të lëkurës e të rrugëve të frymëmarrjes mund të ndikojnë gjithashtu.
Simptomat mund të shfaqen në fëmijëri ose të nisin për herë të parë në moshë të rritur. Disa alergji dobësohen me kalimin e viteve, ndërsa të tjera vazhdojnë. Ndjeshmëria mund të ndryshojë, prandaj një diagnozë e vjetër nuk duhet të rishikohet pa vlerësim profesional.
Si vendoset diagnoza
Mjeku nis me përshkrimin e simptomave, kohën e shfaqjes, ekspozimet e mundshme dhe historinë familjare. Ditari i ushqimeve ose i kontakteve mund të ndihmojë kur lidhja nuk është e qartë. Testi i lëkurës dhe analiza e antitrupave specifikë në gjak përdoren për alergjenë të caktuar, por rezultatet duhet të interpretohen bashkë me historinë klinike.
Një test pozitiv tregon sensibilizim, jo domosdoshmërisht sëmundje që shkakton simptoma. Për alergjitë ushqimore, prova e kontrolluar e ekspozimit mund të nevojitet në raste të përzgjedhura dhe duhet kryer vetëm në mjedis të pajisur për urgjenca. Testet e pakontrolluara dhe heqja e shumë ushqimeve pa arsye mund të çojnë në diagnoza të gabuara dhe mangësi ushqyese.
Trajtimi dhe kontrolli i përditshëm
Hapi bazë është shmangia e alergjenit të konfirmuar, kur kjo është e mundur. Masat varen nga shkaktari: pastrimi i përshtatshëm i ambientit, kontrolli i lagështisë, leximi i etiketave ushqimore dhe informimi i personelit shëndetësor për alergjitë ndaj barnave.
Antihistaminikët lehtësojnë kruarjen, teshtimat dhe urtikarinë. Spërkatësit nazalë me kortikosteroid përdoren shpesh për rinitin, ndërsa astma kërkon plan të veçantë me inhalatorë. Imunoterapia mund të rekomandohet për disa alergji ndaj polenit, marimangave ose helmit të insekteve. Ajo synon uljen graduale të ndjeshmërisë dhe zhvillohet nën mbikëqyrje specialistike.
Trajtimi duhet përshtatur sipas diagnozës dhe rëndësisë së simptomave. Antibiotikët nuk trajtojnë alergjinë, ndërsa përdorimi i përsëritur i kortizonit nga goja pa kontroll mund të sjellë efekte të padëshiruara.
Anafilaksia është urgjencë
Anafilaksia është reaksion i rëndë që mund të zhvillohet shpejt pas kontaktit me ushqime, barna, lateks ose helm insektesh. Shenjat përfshijnë ënjtje të gjuhës dhe fytit, zë të ngjirur, fishkëllimë, vështirësi në frymëmarrje, marramendje, rënie të tensionit ose humbje të vetëdijes. Mund të ketë edhe urtikarie, dhimbje barku dhe të vjella, por shenjat e lëkurës nuk janë gjithmonë të pranishme.
Epinefrina e injektuar në pjesën e jashtme të kofshës është trajtimi i parë. Personi me auto-injektor të përshkruar duhet ta përdorë menjëherë sipas planit dhe të kërkohet ndihmë emergjente. Antihistaminikët nuk e zëvendësojnë epinefrinën. Pas reagimit nevojitet vlerësim mjekësor, rishikim i shkaktarit dhe përgatitje për çdo ekspozim të ardhshëm.