Anemia është një gjendje në të cilën gjaku nuk transporton sasinë e nevojshme të oksigjenit drejt indeve. Kjo ndodh zakonisht kur numri i qelizave të kuqe është më i ulët se normalja ose kur ato nuk përmbajnë mjaftueshëm hemoglobinë, proteinën që lidh oksigjenin. Nuk bëhet fjalë për një sëmundje të vetme, por për një shenjë që mund të vijë nga mungesa ushqyese, humbja e gjakut, sëmundjet kronike, problemet e palcës së kockave ose çrregullimet e trashëguara.
Forma më e përhapur lidhet me mungesën e hekurit, por marrja e suplementeve pa analiza nuk është gjithmonë zgjidhja. Teprica e hekurit mund të jetë e dëmshme, ndërsa një rezultat i ulët i hemoglobinës mund të fshehë gjakderdhje, inflamacion ose një problem tjetër që duhet diagnostikuar.
Shenjat që mund të shfaqen
Simptomat varen nga shkaku, shpejtësia e zhvillimit dhe niveli i hemoglobinës. Kur ndryshimi ndodh gradualisht, organizmi mund të përshtatet për një kohë dhe shenjat të mbeten të lehta. Lodhja, dobësia, zbehja e lëkurës, marramendja, dhimbja e kokës dhe vështirësia në përqendrim janë ndër ankesat më të zakonshme.
Në raste më të theksuara mund të shfaqen frymëmarrje e shkurtër, rrahje të shpejta ose të çrregullta të zemrës, duar e këmbë të ftohta dhe ulje e tolerancës ndaj aktivitetit fizik. Mungesa e hekurit mund të shoqërohet me thonj të brishtë, çarje në cepat e gojës, dhimbje të gjuhës ose dëshirë për të ngrënë substanca jo ushqimore, si akull apo dhe.
Mungesa e vitaminës B12 mund të japë mpirje, shpime gjilpërash, probleme me ekuilibrin dhe ndryshime të kujtesës. Këto shenja neurologjike kërkojnë vlerësim të shpejtë, sepse dëmtimi mund të bëhet i qëndrueshëm nëse trajtimi vonohet.
Pse zhvillohet anemia
Shkaqet ndahen në tri grupe të mëdha: prodhim i pamjaftueshëm i qelizave të kuqe, humbje gjaku dhe shkatërrim më i shpejtë i tyre. Mungesa e hekurit mund të vijë nga menstruacionet e bollshme, gjakderdhjet në stomak ose zorrë, shtatzënia, ushqyerja e papërshtatshme dhe përthithja e dobët.
Nivelet e ulëta të vitaminës B12 ose folatit pengojnë formimin normal të qelizave. Sëmundjet e veshkave mund të ulin prodhimin e eritropoetinës, hormon që nxit palcën e kockave. Inflamacioni afatgjatë, infeksionet, kanceri dhe disa sëmundje autoimune ndikojnë gjithashtu në prodhimin dhe përdorimin e hekurit.
Në aneminë hemolitike, qelizat e kuqe shkatërrohen para kohe. Talasemia dhe sëmundja e qelizave drapër janë çrregullime të trashëguara të hemoglobinës. Anemia aplastike është më e rrallë dhe lidhet me dështimin e palcës për të prodhuar mjaftueshëm qeliza gjaku.
Si vendoset diagnoza
Analiza bazë është hemograma e plotë. Ajo mat hemoglobinën, hematokritin, numrin dhe madhësinë mesatare të qelizave të kuqe. Këto të dhëna ndihmojnë në orientimin drejt mungesës së hekurit, vitaminave, hemolizës ose problemeve të tjera.
Ferritina përdoret për të vlerësuar rezervat e hekurit, por mund të rritet gjatë inflamacionit dhe duhet interpretuar në kontekst. Sipas rastit kërkohen hekuri në gjak, transferrina, retikulocitet, vitamina B12, folati, funksioni i veshkave, bilirubina dhe analiza të tjera. Kur dyshohet humbje e fshehtë gjaku, mund të nevojiten kontrolle të aparatit tretës. Në raste të përzgjedhura kryhet vlerësim i palcës së kockave ose testim gjenetik.
Trajtimi përshtatet sipas shkakut
Mungesa e hekurit trajtohet me preparate nga goja ose, kur përthithja është e dobët apo nevojitet korrigjim më i shpejtë, me hekur intravenoz. Njëkohësisht duhet gjetur burimi i humbjes. Vetëm korrigjimi i analizës, pa trajtuar gjakderdhjen, mund ta lejojë problemin të rikthehet.
Mungesa e vitaminës B12 trajtohet me tableta ose injeksione, ndërsa folati jepet pasi të jetë përjashtuar mungesa e B12. Sëmundjet kronike kërkojnë kontrollin e problemit bazë. Në situata të caktuara përdoren barna që nxisin prodhimin e qelizave të kuqe, terapi për çrregullimet imunitare ose transfuzion gjaku.
Ushqimet me hekur përfshijnë mishin, bishtajoret, perimet me gjethe jeshile dhe produktet e pasuruara. Vitamina C e ndihmon përthithjen e hekurit nga burimet bimore. Megjithatë, ushqyerja e mirë nuk zëvendëson vlerësimin kur hemoglobina është dukshëm e ulët.
Kur kërkohet ndihmë e shpejtë
Dhimbja në kraharor, vështirësia e rëndë në frymëmarrje, të fikëtit, rrahjet shumë të shpejta dhe dobësia e papritur kërkojnë kontroll urgjent. Ndihmë e menjëhershme nevojitet edhe për të vjella me gjak, feçe të zeza, gjakderdhje të pakontrolluar ose përkeqësim të shpejtë.
Te fëmijët, gratë shtatzëna, të moshuarit dhe personat me sëmundje të zemrës, pasojat mund të jenë më të mëdha. Anemia nuk duhet trajtuar vetëm si lodhje. Një analizë e thjeshtë mund ta zbulojë, por përcaktimi i shkakut është hapi që udhëheq trajtimin e sigurt dhe parandalon komplikimet.