Alienët dhe jeta jashtëtokësore janë ndër pyetjet më të mëdha të astronomisë moderne. Përtej figurave të krijuara nga letërsia dhe kinemaja, shkenca e trajton këtë temë me instrumente, analiza kimike dhe vëzhgime të përsëritura. Deri tani nuk është konfirmuar asnjë organizëm jashtë Tokës dhe nuk ekziston provë shkencore se qytetërime të tjera e kanë vizituar planetin tonë. Megjithatë, numri i botëve të zbuluara dhe kushtet e njohura në disa prej tyre e kanë zgjeruar ndjeshëm kërkimin.
Më shumë se 6.000 ekzoplanetë janë konfirmuar, ndërsa mijëra kandidatë të tjerë presin verifikim. Këto zbulime kanë treguar se planetët janë të zakonshëm në galaktikë dhe se sistemet planetare mund të kenë forma shumë të ndryshme. Disa botë janë shkëmbore, disa përmbajnë gaze të dendura, ndërsa të tjera lëvizin në zonën ku temperaturat mund të lejojnë ujë të lëngshëm.
Çfarë kërkojnë astronomët?
Synimi i parë nuk është domosdoshmërisht gjetja e qenieve inteligjente. Shkencëtarët kërkojnë fillimisht shenja të jetës mikrobike, sepse organizmat e thjeshtë mund të jenë më të zakonshëm dhe më të qëndrueshëm. Në Tokë, mikrobet jetojnë në akull, në thellësi të oqeaneve, pranë burimeve shumë të nxehta dhe në mjedise me pak dritë ose oksigjen. Kjo ka zgjeruar idenë se ku mund të mbijetojë biologjia.
Një planet i vendosur në zonën e banueshme nuk është automatikisht i banuar. Ai duhet të ketë kushte të përshtatshme atmosferike, burime energjie, elemente kimike dhe stabilitet për periudha të gjata. Edhe prania e ujit nuk mjafton për të dëshmuar ekzistencën e organizmave.
Marsi dhe gjurmët e një mjedisi të lashtë
Marsi është një nga objektivat kryesorë të astrobiologjisë. Sipërfaqja e tij ruan dëshmi të lumenjve, liqeneve dhe deltave që kanë ekzistuar miliarda vjet më parë. Roveri Perseverance po studion shkëmbinjtë e kraterit Jezero dhe ka mbledhur mostra për analiza të ardhshme.
Një mostër nga shkëmbi Cheyava Falls përmban struktura dhe minerale të klasifikuara si biosinjalizime të mundshme. Ky përkufizim është i kujdesshëm: tiparet mund të lidhen me procese biologjike, por mund të jenë krijuar edhe nga reaksione gjeologjike. Gjetja nuk përbën zbulim të jetës marsiane dhe kërkon studim të mëtejshëm.
Oqeanet e fshehura nën akull
Disa nga vendet më premtuese ndodhen larg zonës së banueshme tradicionale. Europa, hëna e Jupiterit, mendohet se ka një oqean të kripur nën koren e akullt. Energjia e krijuar nga tërheqja gravitacionale e Jupiterit mund të ndihmojë në ruajtjen e ujit të lëngshëm dhe të reaksioneve kimike.
Misioni Europa Clipper po udhëton drejt sistemit të Jupiterit për të studiuar trashësinë e akullit, përbërjen dhe gjeologjinë e Europës. Edhe misioni Juice do të shqyrtojë hënat e mëdha të akullta si botë të mundshme të banueshme. Qëllimi i këtyre sondave nuk është të fotografojnë organizma, por të përcaktojnë nëse ekzistojnë mjedise ku jeta mund të zhvillohet ose të mbijetojë.
Titani, hëna më e madhe e Saturnit, paraqet një laborator tjetër natyror. Ai ka atmosferë të dendur, molekula organike dhe liqene hidrokarburesh në sipërfaqe. Misioni Dragonfly do të analizojë kiminë e tij dhe proceset që mund t’i paraprijnë biologjisë.
Kërkimi në atmosferat e botëve të largëta
Teleskopët analizojnë dritën që kalon përmes atmosferës së një ekzoplaneti. Nga gjurmët spektrale mund të identifikohen gaze si uji, dioksidi i karbonit, metani ose përbërës të tjerë. Disa kombinime mund të konsiderohen biosinjalizime të mundshme, por proceset jo biologjike mund të prodhojnë rezultate të ngjashme.
Për këtë arsye, një molekulë e vetme nuk do të mjaftonte për një njoftim historik. Do të nevojiteshin matje të përsëritura, vlerësimi i yllit pritës, modeli klimatik i planetit dhe disa linja provash që përputhen me njëra-tjetrën. Studimi i planetëve të vegjël mbetet veçanërisht i vështirë, sepse sinjali i atmosferës së tyre është shumë i dobët.
A po kërkohen qytetërime inteligjente?
Kërkimi për inteligjencë jashtëtokësore fokusohet te teknosinjalizimet, pra shenja që mund të prodhohen nga teknologjia. Radioteleskopët dëgjojnë sinjale të ngushta dhe të përsëritura, ndërsa metoda të tjera kërkojnë impulse lazeri, tepricë rrezatimi infra të kuq ose anomali astronomike.
Asnjë sinjal i kapur deri tani nuk është konfirmuar si mesazh nga një qytetërim tjetër. Shumica shpjegohen nga ndërhyrjet tokësore, satelitët ose burimet natyrore. Sfida kryesore është përmasa e kërkimit: galaktika përmban një numër të jashtëzakonshëm yjesh, frekuencash dhe drejtimesh për t’u kontrolluar. Heshtja e deritanishme nuk provon se jemi vetëm, por as nuk mund të përdoret si dëshmi se alienët ekzistojnë.