Pak misione hapësinore kanë arritur të zgjasin aq shumë sa të kalojnë nga një epokë teknologjike në tjetrën. Voyager është një prej tyre. Dy sondat e nisura nga Toka në fund të viteve 1970 vazhdojnë ende udhëtimin e tyre, tashmë miliarda kilometra larg planetit tonë, në një zonë ku ndikimi i drejtpërdrejtë i erës diellore ka mbetur pas.
Ajo që nisi si një mision për të eksploruar planetët e mëdhenj të sistemit diellor u shndërrua gradualisht në një udhëtim drejt hapësirës ndëryjore. Sot, Voyager 1 dhe Voyager 2 nuk dërgojnë më fotografi të Jupiterit, Saturnit apo botëve të largëta, por matin mjedisin e rrallë mes yjeve dhe vazhdojnë të ofrojnë të dhëna që nuk mund të merren nga asnjë sondë tjetër.
Voyager 1 është objekti i ndërtuar nga njeriu që ndodhet më larg nga Toka. Ndërsa distanca e tij vazhdon të rritet, edhe komunikimi bëhet gjithnjë e më i ngadaltë: sinjaleve u duhen shumë orë për të udhëtuar mes sondës dhe planetit tonë.
Nga planetët gjigantë në kufirin e Diellit
Dy sondat u projektuan për të përfituar nga një rreshtim i rrallë i planetëve të jashtëm. Voyager 1 kaloi pranë Jupiterit dhe Saturnit, ndërsa Voyager 2 vazhdoi më tej dhe u bë e vetmja anije kozmike që ka vizituar nga afër Uranin dhe Neptunin. Të dhënat dhe fotografitë e tyre ndryshuan njohuritë për atmosferat, unazat, fushat magnetike dhe satelitët natyrorë të këtyre botëve.
Në vitin 1990, Voyager 1 u kthye për herë të fundit nga drejtimi i Tokës dhe realizoi fotografinë e famshme “Pale Blue Dot”. Planeti ynë shfaqej si një pikë pothuajse e padukshme në errësirën kozmike, një pamje që u bë simbol i përmasave të vogla të Tokës në raport me hapësirën.
Pas përfundimit të fazës planetare, misioni mori një drejtim tjetër. Instrumentet nisën të matin zonat ku era diellore dobësohet dhe përplaset me mjedisin ndërmjet yjeve. Voyager 1 kaloi heliopauzën në gusht 2012, ndërsa Voyager 2 në nëntor 2018. Kështu, të dyja hynë në hapësirën ndëryjore dhe mbeten të vetmet anije që kanë kryer matje drejtpërdrejt përtej heliosferës.
A e kanë lënë vërtet sistemin diellor?
Shprehja “jashtë sistemit diellor” përdoret shpesh për Voyager, por nga pikëpamja shkencore kërkon sqarim. Sondat kanë dalë nga heliosfera, flluska e grimcave dhe fushave magnetike e krijuar nga Dielli, por ende nuk kanë kaluar kufirin më të largët të sistemit diellor.
Ky kufi lidhet me Renë e Oortit, një rajon me trupa të akullt që vazhdojnë të jenë nën ndikimin gravitacional të Diellit. Me shpejtësinë aktuale, Voyager 1 mund të ketë nevojë rreth 300 vjet për të arritur pjesën e brendshme të kësaj reje dhe dhjetëra mijëra vjet për ta kaluar plotësisht. Pra, udhëtimi ndëryjor ka filluar, por dalja gravitacionale nga sistemi ynë është një histori shumë më e gjatë.
Mbijetesa e dy sondave pas gati gjysmë shekulli
Sfida kryesore sot është energjia. Secila sondë furnizohet nga gjeneratorë termoelektrikë me radioizotope, fuqia e të cilëve bie gradualisht. Për të zgjatur jetën e misionit, inxhinierët kanë fikur ngrohës dhe instrumente shkencore sipas një rendi të planifikuar.
Në Voyager 1 vazhdojnë të funksionojnë magnetometri dhe sistemi i valëve të plazmës, ndërsa Voyager 2 ruan aktive edhe matjet e rrezeve kozmike. Çdo vat ka rëndësi, sepse prodhimi elektrik i sondave zvogëlohet gradualisht nga viti në vit.
Ekipet teknike po përdorin strategji të reja kursimi për të mbajtur instrumentet aktive sa më gjatë. Duke çaktivizuar pajisje dytësore dhe duke përdorur sisteme që kërkojnë më pak energji, është bërë e mundur të zgjatet funksionimi shkencor i sondave përtej parashikimeve të mëparshme.
Komunikimi realizohet përmes antenave të rrjetit të hapësirës së thellë në Tokë. Sinjalet e marra janë jashtëzakonisht të dobëta, ndërsa çdo komandë kërkon shumë orë për të mbërritur. Për këtë arsye, edhe një ndërhyrje teknike e vogël zhvillohet me ritëm krejt tjetër nga operacionet pranë Tokës.
Mesazhi që do të vazhdojë edhe pas heshtjes
Të dyja anijet mbajnë Diskun e Artë, një regjistrim me tinguj, imazhe dhe përshëndetje të zgjedhura si një portret simbolik i Tokës. Ai nuk ishte krijuar si sinjal praktik për të kontaktuar qytetërime të tjera, por si kapsulë kulturore për një udhëtim që mund të zgjasë shumë më tepër se funksionimi i elektronikës.
Në rreth 40 mijë vjet, Voyager 1 do të kalojë relativisht pranë yllit AC +79 3888, ndërsa Voyager 2 do të afrohet me Ross 248. Distancat do të mbeten të mëdha edhe në këto takime kozmike. Deri atëherë, sondat ka të ngjarë të kenë heshtur prej mijëra vitesh, por do të vazhdojnë trajektoren e tyre në Rrugën e Qumështit si dy objekte të vogla të krijuara në Tokë.