Viti 1978 shënoi një nga kthesat më të rënda në historinë e Shqipërisë komuniste. Në atë vit u ndërprenë përfundimisht marrëdhëniet e ngushta me Republikën Popullore të Kinës, aleaten kryesore që kishte mbetur pas prishjes me Bashkimin Sovjetik. Për regjimin e Enver Hoxhës, kjo ndarje u paraqit si fitore ideologjike dhe si dëshmi e pavarësisë së vendit. Në realitet, ajo e futi Shqipërinë në një izolim edhe më të thellë, me pasoja të mëdha ekonomike, sociale dhe kulturore.
Marrëdhëniet me Kinën kishin nisur të forcoheshin pas vitit 1961, kur Tirana u shkëput nga Moska. Pekini u bë burimi kryesor i mbështetjes financiare, teknike dhe ushtarake. Në një vend të varfër, me industri të kufizuar dhe me nevojë të madhe për teknologji, ndihma kineze ishte vendimtare. Fabrika, uzina, hidrocentrale, pajisje industriale dhe projekte bujqësore u lidhën me këtë bashkëpunim.
Nga aleanca ideologjike te kriza politike
Në vitet ’60 dhe në fillim të viteve ’70, Shqipëria dhe Kina u paraqitën si dy vende që mbronin “pastërtinë” e marksizëm-leninizmit kundër Bashkimit Sovjetik, të cilin Tirana e quante revizionist. Kjo afërsi kishte karakter politik, por edhe praktik. Kina siguronte kredi, mallra, specialistë dhe pajisje, ndërsa Shqipëria e mbështeste Pekinin në arenën ndërkombëtare.
Megjithatë, marrëdhënia nuk mbeti e pandryshuar. Pas vdekjes së Mao Ce Dunit në vitin 1976, udhëheqja kineze nisi të ndiqte një kurs më pragmatik. Hapja graduale ndaj Perëndimit, kontaktet me Shtetet e Bashkuara dhe reformat që po përgatiteshin në ekonomi u panë nga Tirana si shmangie nga vijat e vjetra ideologjike. Për Enver Hoxhën, çdo afrim me botën kapitaliste ishte tradhti ndaj parimeve komuniste që regjimi shqiptar pretendonte se i ruante më besnikërisht se të gjithë.
Kritikat ndaj Kinës u ashpërsuan. Fillimisht ato u shfaqën në mënyrë të tërthortë, por më pas propaganda shqiptare e akuzoi hapur Pekinin për revizionizëm dhe për braktisje të rrugës revolucionare. Kjo e bëri ndarjen të pashmangshme.
Ndërprerja e ndihmës kineze
Në korrik 1978, Kina njoftoi ndërprerjen e ndihmës ekonomike dhe teknike për Shqipërinë. Specialistët kinezë u larguan, projektet e papërfunduara mbetën pa mbështetje dhe furnizimet me pajisje u ndalën. Për një ekonomi të mbështetur prej vitesh te ndihma e jashtme, kjo ishte goditje e rëndë.
Regjimi shqiptar e paraqiti zhvillimin si provë të qëndrueshmërisë së vet. Në fjalorin zyrtar, Shqipëria nuk kishte humbur një aleat, por kishte fituar “pavarësi të plotë” nga çdo ndikim i huaj. Kjo retorikë u përdor për të mbuluar vështirësitë që nisën të ndiheshin në industri, bujqësi dhe jetën e përditshme.
Në praktikë, shumë sektorë mbetën pa pjesë këmbimi, pa teknologji dhe pa tregje alternative. Ndërmarrjet që funksiononin me pajisje kineze u përballën me probleme mirëmbajtjeje. Bujqësia vuajti mungesën e mekanizimit dhe inputeve, ndërsa qytetarët u ndeshën me furnizime gjithnjë e më të kufizuara.
Politika e vetë-mjaftueshmërisë
Pas prishjes me Kinën, udhëheqja shqiptare shpalli me më shumë forcë parimin e mbështetjes në forcat e veta. Vetë-mjaftueshmëria u kthye në bosht të politikës ekonomike dhe ideologjike. Sipas propagandës, vendi duhej të prodhonte gjithçka me burimet e veta, pa kredi, pa ndihma dhe pa varësi nga jashtë.
Në pamje të parë, kjo tingëllonte si synim për pavarësi. Por ekonomia shqiptare nuk kishte kapacitetet për një izolim kaq të plotë. Mungesa e teknologjisë moderne, kufizimi i tregtisë dhe shkëputja nga zhvillimet ndërkombëtare sollën ngadalësim të prodhimit dhe rënie të cilësisë së jetesës. Dyqanet u varfëruan, konsumi u kufizua dhe qytetarët u detyruan të përshtateshin me mungesa të përhershme.
Izolimi kulturor dhe kontrolli i shoqërisë
Prishja me Kinën nuk pati vetëm pasoja ekonomike. Ajo e thelloi izolimin kulturor dhe diplomatik. Shqipëria u mbyll edhe më shumë ndaj botës së jashtme. Kontaktet me të huajt kontrolloheshin rreptësisht, udhëtimet jashtë vendit ishin të pamundura për shumicën e qytetarëve, ndërsa ndikimet perëndimore trajtoheshin si rrezik ideologjik.
Letërsia, muzika, filmi dhe arti mbetën nën filtrin e realizmit socialist. Çdo shfaqje e “modës së huaj”, e mendimit kritik apo e interesit për botën jashtë kufijve mund të shihej si shenjë armiqësore. Sigurimi i Shtetit dhe organizatat e partisë mbikëqyrnin jo vetëm jetën publike, por edhe marrëdhëniet private, bisedat dhe qëndrimet personale.
Trashëgimia e vitit 1978
Ndarja me Kinën e la Shqipërinë pa aleat të madh dhe pa burim të qëndrueshëm ndihme. Ajo shënoi kulmin e kursit izolacionist të regjimit të Enver Hoxhës. Nga ai moment, vendi u mbyll në një model të ngurtë ekonomik dhe politik, ku çdo kontakt me jashtë shihej me dyshim dhe çdo vështirësi shpjegohej si sakrificë për pavarësinë ideologjike.
Pasojat u ndien për vite me radhë. Shqipëria mbeti e shkëputur nga zhvillimet teknologjike, tregjet ndërkombëtare dhe qarkullimi kulturor evropian. Viti 1978, për këtë arsye, nuk ishte vetëm fundi i një aleance. Ishte fillimi i fazës më të mbyllur të komunizmit shqiptar, një periudhë që la gjurmë të thella në ekonomi, shoqëri dhe kujtesën kolektive.