Në zemër të Ultësirës Perëndimore, mes fushave pjellore, lumenjve dhe rrugëve që lidhin jugun me pjesën qendrore të Shqipërisë, Fieri ka ndërtuar një profil të veçantë historik dhe ekonomik. Si qendër urbane, ai u konsolidua më vonë se disa qytete të tjera shqiptare, por territori përreth ruan një trashëgimi shumë më të hershme. Kjo lidhje mes qytetit modern dhe gjurmëve të antikitetit e bën zonën një nga hapësirat më interesante të vendit.
Rëndësia e kësaj treve nis me Apoloninë, një nga qendrat më të njohura të botës antike në Shqipëri. E vendosur pranë fushës së Myzeqesë dhe jo larg bregdetit Adriatik, ajo u themelua në shekullin VI para erës sonë dhe u zhvillua si nyje tregtare, politike e kulturore. Pozita pranë lumit Vjosë dhe rrugëve të komunikimit i dha qytetit antik mundësi të lidhej me botën mesdhetare dhe me brendësinë e Ilirisë.
Apolonia nuk ishte vetëm vend shkëmbimesh ekonomike. Ajo njihej edhe për jetën intelektuale, arkitekturën dhe institucionet publike. Odeoni, portiku, biblioteka, vilat me mozaikë, manastiri i Shën Mërisë dhe kisha bizantine janë dëshmi të shtresave të ndryshme që kjo qendër ka ruajtur ndër shekuj.
Nga antikiteti te formimi i qendrës moderne
Pas dobësimit të Apolonisë, jeta në rajon nuk u ndërpre. Vendbanimet përreth vijuan të mbështeteshin te bujqësia, tregtia dhe lidhjet rrugore. Në periudhën romake dhe bizantine, zona ruajti rëndësi për shkak të tokave pjellore dhe pozitës në korridoret që kalonin nga bregdeti drejt brendësisë së Ballkanit.
Gjatë sundimit osman, territori mori një organizim të ri administrativ dhe shoqëror. U zhvilluan vendbanime, tregje lokale, objekte kulti dhe rrugë që shërbenin për qarkullimin e produkteve bujqësore. Fusha e Myzeqesë, me prodhimet e saj, mbeti një bazë e rëndësishme ekonomike për komunitetet vendase.
Në shekujt XVIII dhe XIX, qendra që do të njihej si Fier nisi të merrte më shumë peshë. Tregtia e produkteve bujqësore, lidhjet me Vlorën, Beratin dhe bregdetin, si dhe rritja e popullsisë ndihmuan në formimin e një vendbanimi më të organizuar.
Rilindja Kombëtare dhe shekulli XX
Në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX, kjo trevë u përfshi në zhvillimet e Rilindjes Kombëtare. Idetë për arsim, gjuhë shqipe dhe vetëdije kombëtare u përhapën edhe në Myzeqe, përmes mësuesve, veprimtarëve dhe familjeve të lidhura me lëvizjet patriotike.
Pas shpalljes së Pavarësisë, Fieri fitoi gradualisht funksione më të qarta administrative dhe ekonomike. Pozita pranë rrugëve të rëndësishme dhe afërsia me zona bujqësore e kthyen në një pikë të dobishme për tregti, transport dhe organizim lokal.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, rajoni u përfshi në zhvillimet ushtarake dhe në lëvizjen antifashiste. Pas vitit 1944, nën regjimin komunist, nisi një etapë e re zhvillimi me fokus te bujqësia e organizuar, industria dhe shfrytëzimi i burimeve natyrore.
Nafta, industria dhe urbanizimi
Në dekadat e socializmit, Fieri u kthye në një nga qendrat kryesore ekonomike të vendit. Nafta, gazi, përpunimi industrial dhe bujqësia e mekanizuar ndikuan drejtpërdrejt në rritjen e popullsisë dhe në zgjerimin urban. U ndërtuan lagje të reja, shkolla, objekte kulturore, institucione shëndetësore dhe hapësira sportive.
Ky zhvillim e ndryshoi ndjeshëm pamjen e qytetit. Nga një qendër me karakter tregtar dhe bujqësor, ai u shndërrua në hapësirë industriale me rol kombëtar. Megjithatë, modeli ekonomik i kohës varej fort nga ndërmarrjet shtetërore dhe nga planifikimi i centralizuar.
Pas viteve ’90, tranzicioni solli vështirësi të mëdha. Mbyllja ose ristrukturimi i disa industrive, papunësia dhe emigracioni ndikuan në jetën sociale. Në të njëjtën kohë, ekonomia private, tregtia, shërbimet dhe bizneset familjare nisën të marrin më shumë peshë.
Trashëgimia, kultura dhe zhvillimi i sotëm
Sot, Fieri ka një identitet të ndërtuar mbi disa shtylla: Apolonia, Myzeqeja, industria, bujqësia dhe lidhjet me bregdetin. Muzeu Historik-Etnografik, Galeria e Arteve “Vilson Kilica”, Teatri “Bylis” dhe aktivitetet kulturore pasqyrojnë jetën artistike të komunitetit. Pranë qytetit ndodhen edhe Manastiri i Ardenicës, Parku Arkeologjik i Bylisit, Lumi Seman, plazhi i Darëzezës dhe ai i Semanit, që e zgjerojnë ofertën turistike.
Bujqësia mbetet pjesë e rëndësishme e ekonomisë lokale, ndërsa pozicioni në rrjetin rrugor e bën Fierin nyje lëvizjeje mes jugut, qendrës dhe bregdetit. Turizmi kulturor, agroturizmi dhe zonat natyrore ofrojnë mundësi të reja për zhvillim më të qëndrueshëm.
Fieri i sotëm nuk është vetëm qytet industrial apo administrativ. Ai është një hapësirë ku antikiteti i Apolonisë, energjia ekonomike e Myzeqesë dhe përpjekjet për modernizim krijojnë një identitet të veçantë në hartën shqiptare.