Fadil Hasa lindi më 8 prill 1940 në Krujë dhe u bë një nga figurat më të dashura të humorit shqiptar, veçanërisht për publikun që e njohu përmes Estradës së Durrësit. Edhe pse vendlindja e tij ishte Kruja, pjesa më e madhe e identitetit artistik u lidh me Durrësin, ku kaloi dekadat kryesore të karrierës. Ai u nda nga jeta më 16 korrik 2018 në Durrës, në moshën 78-vjeçare, pas një sëmundjeje të rëndë.
Nga shkolla te skena amatore
Arsimin e mesëm e kreu në gjimnazin “29 Nëntori” në Shkodër. Rruga drejt aktrimit nuk nisi përmes një formimi klasik akademik, por nga skena amatore dhe kontakti i drejtpërdrejtë me publikun. Në fillim të viteve ’60 punonte në Portin e Durrësit dhe njëkohësisht u aktivizua me grupin e Estradës Amatore të Portit.
Pikërisht aty, gjatë periudhës 1963–1970, u dalluan aftësitë e tij për të krijuar karaktere komike dhe për të ndërtuar situata që mbështeteshin te vëzhgimi i jetës së përditshme. Në vitin 1970 kaloi si aktor profesionist në Estradën e Durrësit. Ky ishte momenti që e ktheu humorin nga pasion në profesion dhe hapi periudhën më të gjatë të veprimtarisë së tij skenike. Në këtë institucion punoi deri në vitin 1993, kur doli në pension.
Humori i ndërtuar mbi karakterin
Fadil Hasa nuk u bë i njohur vetëm nga batuta. Forca e tij qëndronte te mënyra si ndërtonte personazhin: ecja, zëri, mimika, pauzat dhe reagimet shpesh kishin po aq rëndësi sa teksti. Ai luajti në komedi me një akt, skeçe, parodi, pantomima, dialogë dhe forma të tjera të teatrit të varietesë, duke krijuar një galeri tipash që përfaqësonin situata të zakonshme të shoqërisë shqiptare.
Ndër interpretimet që mbetën veçanërisht të njohura ishin Latifi te “Sheqer-sheqer”, Rrema te “Or ti i këshillit”, Hamdiu te “Mysafiri i paftuar” dhe monologu “Qyli”. Një vend të veçantë në kujtesën e publikut zuri edhe “Dajrja”, e interpretuar në skenë përkrah Muharrem Hoxhës. Po aq popullore u bënë “Tekniku i lavatriçes” dhe numra të tjerë humoristikë që transmetoheshin edhe në programet televizive të fundvitit.
Humori i tij mbështetej shpesh te dobësitë njerëzore, burokracia, marrëdhëniet shoqërore dhe situatat absurde të përditshmërisë. Në intervistat e viteve të fundit ai shprehej kritik ndaj humorit që kërkonte vetëm efektin e menjëhershëm, duke mbrojtur idenë se komedia duhej të vinte në dukje edhe probleme reale të shoqërisë.
Nga estrada në ekranin e madh
Kinematografia zuri më pak hapësirë se estrada në karrierën e tij, por disa role u kthyen në pika të rëndësishme të profilit artistik. Në vitin 1987 ishte pjesë e filmit “Zëvendësi i grave”, ku interpretoi Shaban Himën, magazinierin. Filmi, me regji të Fehmi Hoshafit, ndërthurte situatat komike me elemente dramatike dhe mblodhi një kast të gjerë aktorësh shqiptarë.
Roli më i spikatur në kinema erdhi shumë vite më vonë. Në filmin “Mao Ce Dun”, të realizuar në vitin 2007 me regji të Besnik Bishës, ai interpretoi Hekuran Romalinin. Historia zhvillohet në Shqipërinë e viteve ’70 dhe përdor humorin e zi e satirën për të treguar absurditetin e një realiteti të kontrolluar nga ideologjia.
Interpretimi i Hekuranit i solli një nga vlerësimet më të rëndësishme të karrierës. Në edicionin e 13-të të Festivalit Mbarëkombëtar të Filmit ai u shpall aktori më i mirë. Vetë aktori e konsideronte këtë film një nga mundësitë më të veçanta që i kishte dhënë kinemaja dhe kishte treguar se interpretimi ishte vlerësuar edhe në aktivitete ndërkombëtare. Më pas u shfaq edhe në “Kronikë provinciale”, prodhim i vitit 2009, duke vazhduar lidhjen me filmin edhe në një moshë kur aktiviteti i tij skenik ishte reduktuar ndjeshëm.
Vlerësimet dhe vitet e fundit
Gjatë karrierës, Fadil Hasa mori titullin “Artist i Merituar” dhe u vlerësua katër herë si aktori më i mirë i humorit. Këto çmime shoqëruan një popullaritet që ishte krijuar kryesisht nga kontakti i gjatë me publikun, fillimisht në sallat e estradës dhe më pas përmes televizionit e filmit.
Pas daljes në pension, pjesëmarrjet në skenë u bënë më të rralla. Ai vazhdoi megjithatë të ndiqte zhvillimet e humorit shqiptar dhe të fliste publikisht për mënyrën se si kishte ndryshuar ky zhanër. Për të, komedia nuk duhej të mbështetej vetëm te batuta, por të kishte një temë, një konflikt dhe një arsye pse publiku të qeshte.
Aktori ndërroi jetë më 16 korrik 2018. Homazhet u zhvilluan në Teatrin “Aleksandër Moisiu” në Durrës, qyteti me të cilin ishte lidhur pjesa më e madhe e jetës së tij artistike. Në arkivat e skenës durrsake dhe të kinematografisë shqiptare ruhen fotografi, regjistrime dhe filma që dokumentojnë një karrierë prej disa dekadash, ndërsa personazhet e estradës vazhdojnë të rikthehen në transmetime dhe përmbledhje kushtuar humorit shqiptar.