Edit Mihali lindi më 8 nëntor 1950 në Vlorë dhe është një nga sopranot që kanë lënë gjurmë të thellë në historinë e operës shqiptare. Me një karrierë të shtrirë në disa dekada, ajo u dallua si interpretuese e roleve të vështira, pedagoge e kantos dhe drejtuese artistike. Zëri i fuqishëm, disiplina në leximin e partiturës dhe serioziteti në ndërtimin e personazheve e vendosën mes figurave qendrore të Teatrit Kombëtar të Operës dhe Baletit.
Nga violina te kantoja
Kontakti me muzikën nisi që në fëmijëri. Në moshën gjashtëvjeçare konkurroi për t’u pranuar në Liceun Artistik “Jordan Misja” në Tiranë, ku fillimisht studioi violinë. Vitet e shkollimit i dhanë njohuri të forta për solfezhin, teorinë dhe historinë e muzikës, ndërsa pjesëmarrja në korin e liceut e afroi gradualisht me këndimin.
Në fillim nuk e kishte menduar veten si soliste. Interesi për kritikën dhe teorinë muzikore ishte po aq i madh sa ai për interpretimin. Më pas, pedagogët vunë re cilësitë e saj vokale dhe e orientuan drejt kantos. Në Institutin e Lartë të Arteve, sot Universiteti i Arteve, përfundoi njëkohësisht dy degë: kanto dhe teori muzike. Formimi nën drejtimin e sopranos Marie Kraja ndikoi në teknikën, stilin dhe kulturën e saj skenike.
Përgatitja u zgjerua edhe me një specializim pasuniversitar në Konservatorin Superior të Parisit, ku punoi me sopranon Christiane Eda-Pierre. Përvoja franceze i dha mundësi të thellonte repertorin ndërkombëtar dhe të krahasonte shkollën shqiptare të interpretimit me traditat e mëdha evropiane.
Debutimi dhe rolet në operën shqiptare
Në vitin 1975 u bë pjesë e Teatrit të Operës dhe Baletit. Një nga rolet e para të rëndësishme ishte Mrika në operën me të njëjtin titull të Prenkë Jakovës. Vepra kërkonte jo vetëm siguri vokale, por edhe aftësi për të përcjellë një personazh të lidhur ngushtë me traditën dhe historinë kombëtare.
Në repertorin shqiptar interpretoi gjithashtu Olimbinë në “Lulja e Kujtimit”, Vjosën në operën “Vjosa” dhe Zonjën Çure në “Maleve për liri”. Këto role e bënë pjesë të brezit që mbajti gjallë krijimtarinë operistike vendase, duke i dhënë asaj vazhdimësi krahas veprave të autorëve botërorë.
Sopranoja u përball me personazhe shumë të ndryshme nga njëri-tjetri. Ajo interpretoi Rosinën në “Berberi i Seviljes”, Violetën në “La Traviata”, Mimin në “La Bohème”, Nedën në “Pagliacci”, Santucën në “Cavalleria Rusticana” dhe Micaelën në “Carmen”. Në fazat e mëvonshme të karrierës mori përsipër role më dramatike, mes tyre Toska, Turandoti, Donna Elvira, Fiordiligi dhe Herodias në “Salome”.
Veç operave, repertori i saj përfshiu edhe vepra koncertale të përmasave të mëdha. Ajo interpretoi në Simfoninë e Nëntë të Beethovenit, “Stabat Mater” të Rossinit, “Requiem” të Brahmsit dhe Simfoninë e Katërt të Mahlerit. Koncertet dhe shfaqjet e çuan në skena jashtë Shqipërisë, mes tyre në Itali, Francë, Greqi, Turqi, Portugali dhe vende të tjera evropiane.
Pedagogia që formoi breza këngëtarësh
Krahas skenës, një pjesë thelbësore e veprimtarisë së saj lidhet me mësimdhënien. Që nga viti 1979 nisi punën si pedagoge e kantos, duke përgatitur breza artistësh për audicionet, koncertet dhe skenën operistike. Metoda e saj mbështetej te respekti për partiturën, puna e kujdesshme me frymëmarrjen, shqiptimi dhe kuptimi dramatik i rolit.
Shumë prej studentëve të saj vazhduan karrierën si solistë, pedagogë ose interpretues në Shqipëri dhe jashtë saj. Në auditor, ajo përcolli jo vetëm teknikën vokale, por edhe disiplinën që kërkon profesioni. Përvoja e gjatë skenike e ndihmoi të trajtonte problemet praktike të këngëtarëve, nga kontrolli i zërit deri te sjellja para publikut.
Drejtimi artistik dhe vlerësimet
Në fund të viteve 1990, kur Teatri i Operës po kalonte një periudhë të vështirë, sopranoja mori detyrën e drejtores artistike. Për rreth katër vjet u angazhua në rikthimin e veprave në repertor, organizimin e trupës dhe rritjen e numrit të shfaqjeve. Më pas vijoi si drejtuese muzikore deri në vitin 2010, pa u shkëputur plotësisht nga interpretimi.
Kontributi i saj u vlerësua me titullin “Artiste e Merituar” në vitin 1984 dhe “Mjeshtre e Madhe” në vitin 2000. Në vitin 2022 mori edhe një certifikatë mirënjohjeje për punën shumëvjeçare në skenën lirike. Ajo ka qenë gjithashtu anëtare jurish, këshilluese artistike dhe mbështetëse e konkurseve për zërat e rinj.
Në vitet e fundit ka qëndruar larg roleve të plota operistike, por ka vijuar të jetë e pranishme në jetën kulturore dhe akademike. Daljet publike, intervistat dhe puna me studentët kanë ruajtur lidhjen e saj me artin. Edhe pasi u tërhoq nga ritmi i dikurshëm i skenës, Edit Mihali mbeti një pikë referimi për interpretimin klasik, përgatitjen profesionale dhe kujtesën e operës shqiptare.