Bujar Lako lindi më 9 maj 1946 në Korçë dhe u nda nga jeta më 26 dhjetor 2016 në Tiranë, duke lënë pas një prej karrierave më të pasura të teatrit dhe kinemasë shqiptare. I dalluar për zërin e thellë, përmbajtjen emocionale dhe seriozitetin me të cilin ndërtonte personazhet, ai u bë pjesë e një brezi aktorësh që i dhanë ekranit shqiptar figura komplekse, të besueshme dhe të qëndrueshme në kujtesën e publikut.
Formimi dhe hyrja në Teatrin Kombëtar
Interesi për artin skenik e drejtoi drejt Institutit të Lartë të Arteve në Tiranë, ku përfundoi studimet në degën e dramës. Në vitin 1973 nisi punën si aktor në Teatrin Popullor, institucioni që më vonë mori emrin Teatri Kombëtar. Ky angazhim shënoi fillimin e një marrëdhënieje të gjatë me skenën, ku interpretoi rreth shtatëdhjetë role dhe u përball me vepra të dramaturgjisë shqiptare e botërore.
Në teatër nuk u mbështet te gjestet e mëdha apo te patosi i tepërt. Interpretimi i tij ndërtohej përmes kontrollit të zërit, pauzës, vështrimit dhe ndryshimeve të vogla në sjelljen e personazhit. Në repertorin e tij u përfshinë shfaqje si “Vizita e inspektorit”, “Monserati”, “Vdekja e një komisioneri”, “Vdekja e Dantonit”, “Ditë vere” dhe “Ariu”. Përvoja skenike i dha disiplinën që do të shfaqej më vonë edhe përpara kamerës.
Rolet që e vendosën në qendër të kinemasë
Dalja e parë e rëndësishme në film erdhi gjatë mesit të viteve ’70. Në “Në fillim të verës” interpretoi Miston, ndërsa në “Përballimi” mori rolin e Martin Krekës. Ky personazh i solli një vlerësim të veçantë dhe e bëri të dukshëm si aktor të aftë për të mbajtur role kryesore me përgjegjësi dramatike.
Një nga interpretimet më të njohura mbetet Halit Berati në “Gjeneral gramafoni”. Personazhi i muzikantit, i vendosur përballë presionit kulturor dhe politik të pushtimit, kërkonte forcë të brendshme, ndjeshmëri dhe përmbajtje. Aktori e ndërtoi figurën pa e kthyer në simbol të ngrirë, por si njeri me krenari, pasiguri dhe vendosmëri. Për këtë punë dhe për rolin në “Përballimi” u nderua me Çmimin e Republikës të klasit të parë.
Në “Ballë për ballë” interpretoi Mujo Bermemën, oficerin shqiptar që gjendet në qendër të përplasjes në bazën ushtarake të Pashalimanit. Roli u vlerësua me Kupën e Festivalit, duke konfirmuar aftësinë e tij për t’u dhënë peshë personazheve të rezervuara, ku tensioni nuk shprehet gjithmonë me fjalë. Në “Udha e shkronjave”, përmes figurës së Tunxhit, krijoi një tjetër portret të fuqishëm, këtë herë në një dramë historike mbi gjuhën dhe arsimin shqip.
Nga figurat historike te drama psikologjike
Në filmin “Nëntori i dytë” u shfaq si Luigj Gurakuqi, duke sjellë në ekran një prej figurave qendrore të Pavarësisë. Më tej interpretoi në “Dora e ngrohtë”, “I paharruari”, “Gurët e shtëpisë sime”, “Vrasje në gjueti”, “Telefoni i një mëngjesi” dhe “Binarët”. Rolet ndryshonin në profesion, moshë dhe pozicion shoqëror, por kishin një element të përbashkët: kërkonin prani të fortë dhe aftësi për të shprehur konfliktin e brendshëm.
Kulmi i një etape të rëndësishme erdhi me “Kthimi i ushtrisë së vdekur”, ku Bujar Lako interpretoi gjeneralin italian që udhëton në Shqipëri për të mbledhur eshtrat e ushtarëve të rënë. Personazhi përballet gradualisht me peshën morale të luftës dhe me një vend që nuk mund ta trajtojë vetëm si territor të një misioni administrativ. Interpretimi i solli Kupën e Festivalit si aktori më i mirë në vitin 1991.
Krijimtaria pas ndryshimit të sistemit
Pas viteve ’90, kur kinematografia shqiptare hyri në një periudhë të vështirë ekonomike dhe organizative, ai vazhdoi të punonte në teatër dhe film. U shfaq në prodhime si “Amigo”, “Lule të kuqe, lule të zeza”, “Syri magjik”, “Honeymoons” dhe “Amsterdam Express”. Këto role e vendosën në projekte me gjuhë tjetër filmike, të ndërtuara larg modelit të Kinostudios dhe shpesh në bashkëprodhime ndërkombëtare.
Në “Syri magjik” interpretoi Petron, një fotograf që ruan provën pamore të një tragjedie gjatë trazirave të vitit 1997. Roli mbështetej te heshtja, kujtesa dhe përgjegjësia morale e dëshmitarit. Në vend të shpërthimeve emocionale, personazhi zhvillohej përmes lodhjes, frikës dhe këmbënguljes për të nxjerrë të vërtetën në dritë.
Për kontributin artistik mori Urdhrin “Naim Frashëri” të klasit të parë në vitin 1982, titullin “Artist i Merituar” në vitin 1985 dhe titullin “Nderi i Kombit” në vitin 2013. Deri në fund të jetës mbeti i lidhur me skenën dhe ekranin, ndërsa filmat e tij vazhdojnë të shërbejnë si pikë referimi për mënyrën se si ndërtohet një personazh me ekonomi mjetesh dhe vëmendje ndaj së vërtetës njerëzore.