Aleksandër Meksi lindi më 8 mars 1939 në Tiranë dhe është një nga figurat që bashkon dy fusha të largëta në dukje: studimin e trashëgimisë historike dhe drejtimin e shtetit gjatë tranzicionit demokratik. Përpara se të hynte në politikë, ai kishte ndërtuar një karrierë të gjatë si inxhinier, arkitekt, restaurator dhe studiues i ndërtimeve mesjetare. Pas vendosjes së pluralizmit u bë bashkëthemelues i Partisë Demokratike, deputet dhe kryeministër i qeverisë së dalë nga zgjedhjet e marsit 1992.
Formimi si inxhinier dhe restaurator
Studimet universitare i kreu në Fakultetin e Inxhinierisë të Universitetit Shtetëror të Tiranës, në degën e ndërtimit, gjatë viteve 1955–1959. Në fillim të karrierës punoi në hidrocentralin e Shkopetit, por shumë shpejt veprimtaria e tij u zhvendos drejt monumenteve të kulturës. Nga viti 1962 u angazhua në institucionin përgjegjës për mbrojtjen dhe restaurimin e trashëgimisë arkitekturore.
Në vitin 1965 kreu një specializim në Romë për studimin dhe restaurimin e monumenteve. Përvoja italiane i dha mundësi të njihej me metoda të reja dokumentimi, ndërhyrjeje dhe konservimi. Gjatë dekadave të punës në terren u përqendrua kryesisht te kishat, manastiret, xhamitë dhe ndërtimet e periudhës mesjetare, duke analizuar strukturën, fazat e ndërtimit dhe vlerën e tyre historike.
Puna e tij nuk kufizohej te vëzhgimi akademik. Restaurimi kërkonte matje, rilevim, krahasim dokumentesh dhe vendimmarrje mbi elementet që duhej të ruheshin. Në këtë mënyrë ai u përfshi drejtpërdrejt në mbrojtjen e objekteve që përfaqësonin periudha, teknika ndërtimore dhe bashkësi të ndryshme fetare.
Kërkimet shkencore dhe mësimdhënia
Puna praktike u shoqërua me artikuj, monografi dhe libra të specializuar. Ai trajtoi arkitekturën kishtare dhe islame në Shqipëri, tipologjitë e monumenteve, qendrat historike dhe teknikat tradicionale të ndërtimit. Ndër botimet e tij gjenden vepra mbi arkitekturën mesjetare, kishat dhe xhamitë shqiptare, si edhe studime të përbashkëta për qytete me trashëgimi të pasur, përfshirë Beratin.
Në vitin 1982 mori gradën “Kandidat i Shkencave”, ndërsa më 1988 fitoi gradën “Doktor i Shkencave”. Titulli “Profesor” iu dha në vitin 1995. Krahas kërkimit, zhvilloi mësimdhënie mbi historinë e arkitekturës në Universitetin e Tiranës dhe, në fundin e viteve 1980, dha leksione edhe në Universitetin e Marburgut në Gjermani. Kjo periudhë e vendosi mes specialistëve të njohur shqiptarë të restaurimit.
Hyrja në pluralizëm dhe themelimi i Partisë Demokratike
Ndryshimet politike të dhjetorit 1990 e gjetën të përfshirë në grupin e intelektualëve dhe studentëve që krijuan Partinë Demokratike. Ai mori pjesë në hartimin e dokumenteve të para organizative dhe u bë një nga figurat drejtuese të opozitës së sapolindur. Në zgjedhjet e para pluraliste fitoi mandat parlamentar, ndërsa pas fitores së demokratëve më 22 mars 1992 iu besua formimi i qeverisë.
Më 13 prill 1992, Aleksandër Meksi mori detyrën e kryeministrit. Kabineti i tij trashëgoi një ekonomi të centralizuar, mungesa të theksuara, institucione të dobëta dhe një shoqëri që po përjetonte emigrim masiv. Programi qeverisës u orientua drejt ekonomisë së tregut, privatizimit të ndërmarrjeve të vogla, reformave strukturore, liberalizimit të çmimeve dhe krijimit të një sektori privat.
Mandati në krye të qeverisë
Vitet e para sollën stabilizim ekonomik pas rënies së fortë të prodhimit në fundin e komunizmit, por edhe kosto të mëdha shoqërore. U krijuan institucione të reja, vendi u hap ndaj investimeve dhe ndihmës së huaj, ndërsa politika e jashtme u drejtua nga bashkëpunimi me Shtetet e Bashkuara dhe Evropën Perëndimore. Shqipëria u pranua në Këshillin e Evropës më 13 korrik 1995, një hap me peshë në afrimin me institucionet demokratike të kontinentit.
Qeverisja u shoqërua edhe me tensione politike, debate mbi standardet zgjedhore, vështirësi në ndërtimin e shtetit ligjor dhe zhvillimin e pakontrolluar të firmave që grumbullonin kursimet e qytetarëve. Rënia e skemave piramidale në fund të vitit 1996 dhe në fillim të vitit 1997 solli protesta, humbje të rendit publik dhe një krizë të rëndë shtetërore. Mandati përfundoi në mars 1997, kur pushtetin ekzekutiv e mori Qeveria e Pajtimit Kombëtar.
Rikthimi te studimet dhe ndërhyrjet publike
Pas largimit nga posti, ai nuk mbajti më një rol të përhershëm në drejtimin e shtetit. Vijoi të shprehte qëndrime për tranzicionin, funksionimin e së djathtës, zgjedhjet dhe çështjet institucionale. Në vitin 2009 drejtoi koalicionin “Poli i Lirisë”, por kjo përpjekje nuk i siguroi rikthimin në Kuvend.
Pjesën më të madhe të aktivitetit të mëvonshëm ia kushtoi sërish historisë dhe arkitekturës. Aleksandër Meksi ka vazhduar të botojë studime, të komentojë restaurimet dhe të kërkojë dokumentim të kujdesshëm të zbulimeve arkeologjike. Edhe në moshë të avancuar ka mbetur i pranishëm përmes shkrimeve dhe refleksioneve mbi komunizmin, vitet e tranzicionit dhe mbrojtjen e monumenteve, pa marrë një funksion të ri shtetëror.