Në zemër të lagjes Chiado në Lisbonë ndodhet një hapësirë që ka mbijetuar përmbysje politike, ndryshime shoqërore dhe një nga fatkeqësitë më të mëdha të historisë portugeze. Livraria Bertrand njihet si libraria më e vjetër në botë që vazhdon të ushtrojë aktivitetin. E themeluar në vitin 1732, ajo ka shitur libra për afro tre shekuj, duke u kthyer nga një biznes i vogël në një pikë referimi të kulturës së shkruar.
Rekordi lidhet me vazhdimësinë e veprimtarisë, jo thjesht me moshën e ndërtesës ku ndodhet sot. Dyqani fillestar u hap nga Pedro Faure, një librashitës francez që vepronte në kryeqytetin portugez gjatë shekullit XVIII. Më vonë në biznes u përfshi Pierre Bertrand, ndërsa mbiemri i tij do të shndërrohej gradualisht në emrin me të cilin njihet sot kjo markë historike.
Një histori që nisi në vitin 1732
Lisabona e asaj periudhe ishte një qendër tregtare me lidhje të gjera detare dhe kulturore. Librat qarkullonin mes elitave intelektuale, institucioneve fetare dhe një publiku të arsimuar që po zgjerohej. Në këtë mjedis, hapja e një dyqani të specializuar nuk ishte vetëm veprimtari tregtare. Ajo krijonte një vend ku idetë, përkthimet dhe botimet e reja mund të gjenin lexues.
Faure e nisi aktivitetin pranë zonës së sotme të Chiados. Në vitin 1742 ai bashkëpunoi me Pierre Bertrand, ndërsa më pas në drejtimin e biznesit u përfshi edhe Jean Joseph Bertrand. Pas vdekjes së themeluesit, vëllezërit vazhduan punën dhe emri Bertrand u lidh përfundimisht me librarinë.
Vazhdimësia e saj është edhe më e pazakontë kur merret parasysh historia e trazuar e qytetit. Më 1 nëntor 1755, Lisabona u godit nga një tërmet shkatërrues, i ndjekur nga dallgë të mëdha dhe zjarre. Zona qendrore pësoi dëme të rënda, ndërsa aktiviteti i dyqanit u zhvendos përkohësisht. Në vitin 1773, ai u vendos në Rua Garrett, në Chiado, ku ndodhet edhe sot.
Nga dyqan librash në qendër kulturore
Gjatë shekujve, Bertrand nuk shërbeu vetëm si vend shitjeje. Hapësira u kthye në pikë takimi për shkrimtarë, mendimtarë dhe figura të jetës publike portugeze. Në të kanë kaluar autorë si Alexandre Herculano, Eça de Queirós dhe Ramalho Ortigão, të lidhur me periudha të rëndësishme të letërsisë së vendit.
Prania e këtyre figurave e forcoi rolin e librarisë si vend debati dhe shkëmbimi intelektual. Përpara epokës së komunikimit të menjëhershëm, dyqane të tilla luanin një rol të veçantë: sillnin botime të reja, përhapnin mendime dhe bashkonin lexues me interesa të përbashkëta.
Bertrand u përfshi me kalimin e kohës edhe në botim, shtyp dhe shpërndarje. Aktiviteti u zgjerua në qytete të tjera, duke krijuar një rrjet kombëtar. Megjithatë, dega historike e Chiados mbeti qendra simbolike e identitetit të saj.
Shtatë dhoma kushtuar letërsisë
Brendësia e sotme ruan karakterin e një dyqani funksional, por njëkohësisht i ngjan një udhëtimi në historinë letrare të Portugalisë. Ajo përbëhet nga shtatë dhoma, shumica të emërtuara sipas autorëve të njohur. Mes tyre janë hapësirat kushtuar José Saramagos, Eça de Queirós, Alexandre Herculanos, Sophia de Mello Breyner dhe Aquilino Ribeiros.
Nëpër korridore gjenden elemente që tregojnë episode nga historia e institucionit, ndërsa raftet bashkojnë botimet bashkëkohore me kujtesën e krijuesve të së kaluarës. Një nga shtesat moderne është Café Bertrand, e hapur në vitin 2017. Muralja kushtuar Fernando Pessoas i jep kësaj pjese një lidhje të drejtpërdrejtë me figurën më të njohur të poezisë portugeze.
Vizitorët mund të blejnë tituj në portugalisht dhe në gjuhë të tjera, të marrin pjesë në prezantime, takime me autorë dhe klube leximi. Kështu, vendi nuk funksionon si muze i ngrirë. Ai vazhdon të ketë të njëjtin mision themelor që kishte në shekullin XVIII: t’i vendosë librat në duart e lexuesve.
Si u njoh rekordi botëror?
Statusi i saj u njoh zyrtarisht në vitin 2011, kur u certifikua si dyqani i librave më i vjetër në botë ende në veprim. Certifikata e ekspozuar në hyrje është bërë pjesë e identitetit të hapësirës dhe një arsye shtesë për vizitorët që kalojnë nëpër Chiado.
Në vitin 2019, dega historike u përfshi edhe në programin bashkiak “Dyqane me histori”, i krijuar për të mbrojtur bizneset tradicionale dhe trashëgiminë e tyre. Sot, Bertrand bashkon shitjen fizike me porositë në internet dhe shërbime moderne për klientët. Kjo aftësi për t’u përshtatur shpjegon pjesërisht jetëgjatësinë e saj: forma e tregtisë ka ndryshuar, por lidhja me librin ka mbetur e pandërprerë.